GRH Osiemnasty Kołobrzeski

Niedźwiecki (Niedźwiedzki) Józef syn Antoniego

Data i miejsce urodzenia: 1916r., Żarki, woj. Ślądkie (?)*

Narodowość: Polak(/Żyd?)*

Wykształcenie: Wyższe – inżynier chemik (?)*

Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:

Po 1939r. Trafił do ZSRR, mieszkał w Berezynkach w Woroszyłowskim Rajonie Obłasti Mołotowskiej.*

05.1943r. – zmobilizowany przez Woroszyłwski RWK Mołotowskiej Obłasti.*

22.05.1943r. – skierowany do formującej się Polskiej Dywizji Piechoty.*

Od 06.1943r. w WP.

Prawdopodobnie wysłany na kurs oficerski.

Przed Lenino nie otrzymał stopnia oficerskiego, ale objął oficerskie stanowisko.**

Udział w bitwie pod Lenino:

Szeregowiec/bez stopnia, zastępca dowódcy plutonu baterii 76mm, 1pp.

Z wniosku odznaczeniowego na medal „Za odwagę”:

„Szeregowy Niedźwiedzki Józef, w czasie walki 13 października 1943 roku w rejonie miasteczka Lenino, w nadzwyczaj trudnych warunkach – na otwartym polu, pod silnym ogniem przeciwnika osobiście udzielał pierwszej pomocy rannym na polu walki i wynosił ich w ukrycie.

W czasie tejże walki zabity został dowódca działa, któremu groziło niebezpieczeństwo. Niedźwiedzki zastąpił dowódcę działa i umiejętnymi działaniami kontynuował prowadzenie ognia do przeciwnika i w dobrym stanie wyprowadził działo na nowe pozycje ogniowe.”

Służba i praca po bitwie pod Lenino:

Od 17.10.1943r. – zastępca dowódcy kompanii ds. polityczno-wychowawczych, 3 kompania moździerzy 82mm, 3 batalion, 1pp.

Między 28.10 a 11.11.1943r. – awans do stopnia chorążego.

Na stanowisku pozostawał prawdopodobnie do 12.1944r., w międzyczasie otrzymując awans do stopnia podporucznika.

Od 6.12.1944r. – porucznik, zastępca dowódcy baterii ds. polityczno-wychowawczych, pułkowa bateria dział przeciwpancernych 45mm.

Udział w walkach o Pragę, następnie o lewobrzeżną Warszawę

Od 12.02.1945r. – porucznik, zastępca dowódcy batalionu do spraw polityczno-wychowawczych, 3 batalion, 1pp.

Udział w walkach w rejonie Wału Pomorskiego i na Pomorzu Zachodnim.

Udział w walkach nad Odrą i za Odrą.

Po sforsowaniu Odry organizował obronę na prawym brzegu podczas niemieckiego kontrataku.

Udział w okrążeniu Berlina i w walkach w samym Berlinie.

Podczas przedzierania się batalionu przez Bismarckstrasse w Berlinie miał wykryć i zlikwidować dwóch niemieckich snajperów.

W pułku służył co najmniej do 03.1946r.

Dalsze losy nieznane.

Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):

Polskie:

Krzyż Walecznych – prawdopodobnie za udział w odparciu kontrataku na zachodnim brzegu Odry;

Krzyż Walecznych – prawdopodobnie za działania w Berlinie;

Srebrny medal „Zasłużonym na Polu Chwały”;

Brązowy medal „Zasłużonym na Polu Chwały”;

Radzieckie:

Medal „Za odwagę” – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino.

Rany i kontuzje: Brak danych.

Data i miejsce śmierci: Brak danych.

Dodatkowe informacje:

*Informacje oznaczone ‘*’ pochodzą z karty ewidencyjnej punktu etapowego Woroszyłowskiego RWK. Nie ma pewności, że dotyczą one tej samej osoby (dane podane jako Niedzwiedckij Iosif A[…]icz – najbardziej wygląda jak Arewicz), natomiast wyższe wykształcenie pasowałoby do kandydata na oficera politycznego – pomimo że wg karty miał być wówczas bezpartyjny.

Jeśli jest to ta sama osoba, to prawdopodobnie tożsamy jest z posłem na sejm PRL Józefem Niedźwieckim, vel Chaimem Prajerem, ur. 11.01.1916r., którego powojenny życiorys dostępny jest na wikipedi: https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C3%B3zef_Nied%C5%BAwiecki

Informacje z artykułu na Wikipedii nie zostały uwzględnione w tym biogramie – byłoby to wtórne założenie oparte na zbieżności danych, tym razem powiązane z oryginalnym materiałem źródłowym za pośrednictwem dokumentu o niepewnym związku.

**Prawdopodobnie znalazł się w grupie podchorążych artylerii, którym gen. Berling wstrzymał awanse oficerskie po tym, jak przyłapano ich na paleniu ogniska podczas przemarszu z dyscypliną świetlną. W chwili sporządzenia wniosku odznaczeniowego (28.10.1943r.) miał jeszcze stopień szeregowego (tak wynika z treści wniosku, rubryki dotyczącej stopnia nie wypełniono). W chwili nadania odznaczenia (11.11.1943r.) był już chorążym.

W dokumentach nazwisko najczęściej pojawia się jako „Niedźwiecki”, jest to zatem przypuszczalnie poprawna forma.

Opracowano w oparciu o materiały CAMO RF oraz książkę „Pierwszy Praski” A. Krajewskiego oraz dokumenty w zbiorach autora.

Dodatkowe zdjęcia:

O szeregowych żołnierzach rzadko da się znaleźć więcej informacji. Takim przypadkiem był bohater pierwszej części tego cyklu, sierżant Kuźmin. Takim przypadkiem jest też bohater tego artykułu. Wypada jednak wspomnieć, że w przypadku czerwonoarmisty Jefrema Tokmakowa w archiwaliach zachowało się kilka dodatkowych informacji. Mimo to jednak, w jego historii więcej jest białych plam niż informacji pewnych. Ot, choćby podstawowe dane. Jefrem Iosifowicz Tokmakow. Wydawać by się mogło – zwykłe rosyjskie nazwisko. Tak rosyjskie, że we wniosku odznaczeniowym bez zastanowienia wpisano: Rosjanin. Tymczasem w karcie ewidencyjnej odznaczonego (wypełnionej „na spokojnie”, w 1947r.), w rubryce narodowość znajdujemy informację: Żyd. Czy pochodził z rodziny zasymilowanej do tego stopnia, że nazwisko i imiona od poprzedniego pokolenia były czysto rosyjskie? A może jego matka pochodziła z rodziny żydowskiej? Nie wiadomo. Ale nawet jeśli byśmy przyjęli narodowość rosyjską, to i tak urodził się na Ukrainie (na terytorium Cesarstwa Rosyjskiego). Gdzie dokładnie? Nie wiadomo. Z całą pewnością w Rajonie Pohrebyszczańskim (obecnie w Obłasti Winnickiej na Ukrainie). Ale nazwy miejscowości brak. Może pochodził z Pohrebyszcza? Wszak w mieście istniała liczna mniejszość żydowska, przetrzebiona najpierw w 1919r. w pogromie zgotowanym przez armię ukraińską, następnie zaś wymordowana do reszty przez niemieckie władze okupacyjne. Ale to również tylko domysły – równie dobrze pochodzić mógł z jednej z wielu (ponad 60) miejscowości rejonu. Dodać do tego należy jeszcze fakt, że w chwili gdy Jefrem Tokmakow się urodził, Rajon Pohrebyszczański nie istniał, co dodatkowo utrudnia potencjalną identyfikację konkretnego miejsca. Tokmakow bowiem urodził się w 1904r.

Co działo się z nim potem? Nie wiadomo. W rubryce „wykształcenie” wpisano „niższe”. Co oznacza podstawowe – pełne lub nie. Zapewne ukończył jedynie kilka klas. Podpis na karcie ewidencyjnej wygląda na postawiony z wprawą i czytelny, zatem z całą pewnością analfabetą nie był. We wniosku odznaczeniowym znajdujemy informację, że w chwili przedstawienia do odznaczenia żyjących krewnych nie miał. Być może sierotą został w wyniku działań wojennych lub masakry dokonanej przez którąś z armii przetaczających się przez te rejony (a tylko po rewolucji rosyjskiej bywali tam biali, czerwoni, czarni, Ukraińcy, Polacy, Niemcy…). Może też rodzice zginęli śmiercią naturalną albo padli ofiarą wielkiego głodu? Wiadomo tyle, że Jefrem Tokmakow w 1941r. mieszkał w Leningradzie. Może wyjechał tam szukając lepszego życia? A może faktycznie osierocony w dzieciństwie, będąc jednym z „bezprizornych” trafił do domu dziecka już na terytorium RSFRR? Wiadomo na pewno, że przed atakiem Niemiec na ZSRR nie został powołany do służby w Armii Czerwonej. Biorąc pod uwagę, ze wiek poborowy osiągnął w czasie wojny domowej, łatwo uwierzyć, ze w panującym wówczas chaosie bez problemu zdołał umknąć wszelkim komisjom szukającym rekrutów dla którejkolwiek ze stron.

Pierwszą znaną datą dzienną w życiu pozostaje zatem 5.07.1941r., kiedy to został powołany do służby wojskowej przez Leniński RWK w Leningradzie. Nie wiadomo w jakiej jednostce słuzył, ale, jak łatwo się domyślić, walczył na Froncie Leningradzkim. Tam też został 7. listopada 1941r. ciężko ranny. Kolejną znaną datą jest data kolejnej rany – tym razem lekkiej – 8. lutego 1942r.

Od 10 sierpnia 1943r. Tokmakow walczył na Froncie Centralnym, a od 15 lutego 1944r. – na 1 Białoruskim.

Niewiele wiadomo o jednostkach, w których służył. Możemy jedynie domniemywać, ze cały czas pozostawał przeciwlotnikiem. Prawdopodobnie też w chwili rozpoczęcia służby w szeregach 1Frontu Białoruskiego służył w 181 Dywizji Strzeleckiej. W ostatnich dwóch miesiącach wojny z całą pewnością był bowiem w tej dywizji celowniczym przeciwlotniczego karabinu maszynowego DSzK. W lutym 1945r., po walkach o Środę Śląską, dywizja zawróciła na wschód, kierując się na Wrocław.

To właśnie we Wrocławiu, 10 kwietnia szeregowy Tokmakow otrzymałtrzecią i ostatnią ranę wojenną. Okoliczności nie są znane, ale Dywizja walczyła wówczas w rejonie Grabiszyna.

Rana nie mogła być zbyt poważna (opisana została jako lekka), gdyż już osiem dni później Tokmakow dokonał czynu, który przyniósł mu Order Chwały III kl. – jego najwyraźniej jedyne odznaczenie bojowe z okresu wojny.

„W walce z niemieckimi okupantami o miasto Breslau 18.4.45 roku w rejonie zakładów, podczas natarcia wysforował się ze swoim karabinem maszynowym na nasyp kolejowy i uparcie ostrzeliwywał [zastrzelił] ośmioosobową załogę ckm niemców, i przy tym karabin maszynowy został zdobyty przez nasze nacierające jednostki, tejże walce zablokował ruch piechoty przeciwnika, celnym ogniem z DSzK zabił 7 niemców [tak w oryginale].”

O jakie zakłady i nasyp chodzi? Dokładnie nie wiadomo, ale można się domyślać. 181DS w tym czasie (tj. około 10-14.04.1945r.) walczyła w w rejonie fabryki maszyn Heckamanna i Langena – czyli obecnej FAT. Praktycznie wzdłuż całe długości zakładów ciągną się tory kolejowe łączące się następnie z linią na Świebodzice, które w kierunku północno-wschodnim wznoszą się wyżej, tworząc nasyp, aż do połączenia z linią na Legnicę w okolicach „piętrowego wiaduktu” nad ulicą Grabiszyńską.

Choć nie sposób wskazać dziś dokładnego miejsca tych walk, da się określić ich przybliżony rejon:

Możliwe jest jednak także inne rozwiązanie. W dzienniku działań 181DS brak bowiem informacji 18.04.1945r. Natomiast inna mapa, z końca kwietnia 1945r. lokuje 181DS w rejonie Dworca Świebodzkiego i zakładów Linke-Hoffman (późniejszy Pafawag):

W tym drugim przypadku określenie dokładniejszej lokalizacji nie będzie jednak możliwe – zakłady były rozległe, a liczba torów kolejowych (jak widać na mapce wyżej) czyni wskazanie konkretnego miejsca praktycznie niemożliwym.

Co dalej działo się z Tokmakowem? Wojnę przeżył, prawdopodobnie kończąc wojenny szlak bojowy we Wrocławiu. Zdemobilizowany został we wrześniu 1945r.

W 1947r. pracował jako wartownik bądź stróż w Drukarni im. Jewgienii Sokołowej przy Izmajłowskim Prospekcie w Leningradzie. Trudno powiedzieć czy był Wochrowcem, czy też zatrudniała go bezpośrednio drukarnia.

Karta ewidencyjna odznaczonego wymienia oprócz Orderu Chwały III kl. nr 443253 także medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej”. O dziwo, nie natrafiłem na żadne wzmianki o odznaczeniu go medalem „Za obronę Leningradu” ani żadnym innym medalem kampanijnym. Albo nigdy ich nie dostał, albo otrzymał je dużo później, wiele lat po wojnie. Zarówno wniosek odznaczeniowy jak i karta ewidencyjna podają, że Tokmakow był bezpartyjny.

Nie trafiłem także na wzmiankę o odznaczeniu go 1985r. Jubileuszowym Orderem Wojny Ojczyźnianej, co pozwala sądzić, że zmarł wcześniej.

Tak jak wczesne lata, tak i większość powojennego życia zdobywcy Festung Breslau Jerema Tokmakowa niknie w mrokach historii.

Autor: Kamil Szustak

Dziesiątego stycznia na zaproszenie Gruppe Mergen wzięliśmy udział w manewrach opartych o wydarzenia z zimy 1945r. Wcieliliśmy się początkowo w rolę grupy pościgowej podążającej śladem wycofujących się do Złotowa jednostek łotewskich.

Choć całość odbywała się na Górnym Śląsku, udało się znaleźć teren pod względem rzeźby i roślinności bardzo podobny do lasów Krajny Złotowskiej.

Oprócz przećwiczenia w praktyce i z realnym przeciwnikiem zagadnień omówionych na niedawnych zajęciach szkoleniowych, manewry dały nowym członkom GRH mozliwość odczucia w praktyce jak posiadane umundurowanie i wyposażenie sprawdza się w warunkach faktycznej zimy (-12C, kilkucentymetrowa pokrywa śnieżna).

O ile w marszu czy natarciu nikt nie marzł, o tyle dość szybko można było się przekonać, że pozostawanie w obronie nie należy do przyjemności. Oczywiście aparat polityczny wykorzystał okazję do przypomnienia, że regulaminy przewidują przejście do obrony jedynie na rozkaz wyższego dowództwa.

Rozbiwszy i wziąwszy do niewoli grupę wrogich niedobitków, nasza grupa pościgowa wpadła niestety w zasadzkę innej grupy przeciwnika.

Na koniec wszyscy uczestnicy spożyli posiłek złożony z posiadanych zapasów, rozgrzali sie nieco przy ognisku i rozjechali się do domów.

Nadzin (Guman) Stanisław syn Klemensa (Kalmana)

Data i miejsce urodzenia: 28.08.1914r.

Narodowość: Polak.

Wykształcenie: Wyższe – magister prawa (UW) – 1936r.

Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:

1937r. – 1939r. – pracownik Banku Dyskontowego w Warszawie.

Równolegle pisał słuchowiska radiowe.

Po 1939r. W ZSRR, pracował jako inspektor podatkowy.

Po 22.06.1941r. Pracował jako dziennikarz w lokalnych gazetach.

1942r. – zmobilizowany do służby w Armii Czerwonej (brak bliższych danych).

Od 06.1943r. w WP.

Początkowo wyznaczony zastępcą dowódcy ds. polityczno-wychowawczych w 2 kompanii fizylierów, 3pp (dowódca: por. Lew Połzun).

Od 09.1943r. chorąży, zastępca dowódcy samodzielnej kompanii zwiadu, 1DP.

Udział w bitwie pod Lenino:

Chorąży, zastępca dowódcy samodzielnej kompanii zwiadu ds. polityczno-wychowawczych, 1DP.

Z wniosku odznaczeniowego na medal „Za zasługi bojowe” (ostatecznie na jego podstawie nadano medal „Za odwagę”):

„Chorąży Nadzin(,) zastępca dowódcy kompanii do spraw politycznych wychował swoją kompanię na mężnych i odważnych żołnierzy[.]

Żołnierz-poeta napisał kilka utworów, które mobilizowały masy żołnierskie do walki z poświęceniem. Dobry żołnierz, chorąży Nadzin w czasie walki znajdował się bez przerwy na pierwszej linii[,] gdzie był przykładem męstwa. W działaniach bojowych w dniach 12-14-X-1943 pod m. Lenino dał się poznać jako waleczny żołnierz.”

Służba i praca po bitwie pod Lenino:

Po bitwie został zastępcą dowódcy batalionu szkolnego 1DP ds. polityczno-wychowawczych.

Od 02.1944r. redaktor, „Żołnierz Wolności”.

Od 04.1944r. Redaktor, „Głos Żołnierza”.

Od 08.1944r. Szef oddziału prasowego NDWP i korespondent wojenny.

Po 22.07.1944r. pracował w Polskim Radiu.

01.05.1946r. – 10.1950r. – attache wojskowy, Sztokholm.

09.1950r. – 10.1960r. – komendant kursu specjalnego, II Oddział Sztabu Generalnego WP.

1958r. – 1960r. – szef oddziału prasowego GZP WP.

1963r. – 1967r. – redaktor naczelny, „Żołnierz Polski”.

W 1968r. Zwolniony z WP ze względu na pochozenie.

Przeszedł w stan spoczynku w stopniu pułkownika.

Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):

Polskie:

Krzyż Grunwaldu III kl. – 1945r.;

Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski;

Krzyż Walecznych;

Brązowy medal “Zasłużonym na Polu Chwały” – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino.

Radzieckie:

Medal „Za odwagę” – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino (patrz wyżej).

Rany i kontuzje: Brak danych.

Data i miejsce śmierci: 10.12.1970r., Warszawa.

Dodatkowe informacje:

Według A. Srogi był „malutki i wąsaty”.

Członek PPR od 1944r.

Usunięty z PZPR w 1968r. Ze względu na pochodzenie.

Był żonaty z Wandą Gojawiczyńską (1920-1994).

Opracowano w Oparciu o materiały CAMO RF, BIP IPN oraz książkę „Początek drogi. Lenino” A. Srogi.

Dodatkowe zdjęcia:

Muszkat Marian syn Mendla

Data i miejsce urodzenia: 20.11.1909r., Suwałki.

Narodowość: Żyd/Polak.

Wykształcenie:

Cywilne:

I LO w Suwałkach – 1927r.

Uniwersytet Warszawski (Prawo i Polonistyka) – studia kontynuowane we Francji.

Uniwersytet w Nancy – inżynier ekonomista – 1931r.

Uniwersytet w Nancy – doktor prawa – 1936r.

Wojskowe:

Kursy oficerów polityczno-wychowawczych – 1943r.

Uniwersytet Warszawski – doktor habilitowany nauk prawnych – 1950r.

Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:

W czasie studiów w Warszawie zatrudiany jako pracownik umysłowy w przemyśle.

W 1939r. Wyjechał do Wilna.

W 06.1941r. wyjechał do obwodu Gorkowskiego RSFRR.

1941r. – pracownik umysłowy zatrudniony w rolnictwie.

1942-1943r. – wykładowca, Instytut Pedagogiczny, Kyzyłorda, Kazachska SRR.

Od 07.1943r. w WP.

Lektor pułku, kolejno 1pp, 3pp i 1pcz.

Udział w bitwie pod Lenino:

Podporucznik, lektor pułku, 3pp.

Z wniosku odznaczeniowego na medal „Za odwagę”:

„Podporucznik Muszkat M. w czasie walk 12-13 października 1943r. pełnił obowiązki lektora 3 pułku piechoty i znajdował się cały czas w szykach bojowych pododdziałów [pułku].

12 października 1943r. w czasie nocnej walki w rejonie miasteczka Lenino, kiedy niemieckie oddziały podjęły prubę okrążenia z lewej flanki 2. batalionu 3. pułku piechoty, zaczeli go ostrzeliwywać, podporucznik Muszkat M. energicznie organizował obronę batalionu, skierował kilka czołgów na lewą flankę i dzięki temu zlikwidował niebezpieczeństwo.”

Służba i praca po bitwie pod Lenino:

Po bitwie był lektorem pułku w 1pcz.

Od 1944r. – W wydziale polityczno-wychowawczym 1BP.

1944r. – instruktor polityczno-wychowawczy, sztab Kwatermistrzostwa 1AWP.

07-09.1944r. – radca prawny, sąd wojskowy 1AWP.

22.09.1944r. – awans do stopnia kapitana.

09.-12.144r. – sędzia, Najwyższy Sąd Wojskowy.

01.1945r. – awans do stopnia majora.

01.1945r. – Szef Wydziału Ustawodawczo-Prawnego, Wydział Sądownictwa Wojskowego RON.

1945-1949r. – wiceprezes Najwyższego Sądu Wojskowego.

12.1946r. – zwolniony do rezerwy w stopniu pułkownika.

1946r. – Szef Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce. M. in. Delegowany do brytyjskiej strefy okupacyjnej Niemiec.

W latach 50. rozwijał karierę naukową na UW jednocześnie będąc redaktorem dwutygodnika „Prawo i Zycie”

1950-1954 – wykładowca na UW, CSP, ASG i PISM.

1954r. – obserwator – członek misji międzynarodowej w Korei.

W 1957r. Wyjechał do Izraela.

Wykładał na Uniwersytecie w Tel-Awiwie.

W 1961r. Był doradcą i koordynatorem podczas organizacji procesu Eichmanna.

Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):

Polskie:

Order Krzyża Grunwaldu – 1945r.

Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – 1945r.

Brązowy medal „Zasłużonym na Polu Chwały” – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino.

Medal Zwycięstwa i Wolności.

Medal Dziesięciolecia Polski Ludowej – 1955r.

Radzieckie:

Medal „Za odwagę” -11.11.1943r. – za działania pod Lenino (patrz wyżej).

Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej”.

Rany i kontuzje: Brak danych.

Data i miejsce śmierci: 30.09.1995r., Hajfa, Izrael.

Dodatkowe informacje:

Członek PPR od 1945r.

Autor licznych artykułów prawniczych.

Opracowano w oparciu o materiały CAMO RF oraz artykuł:

https://pl.wikipedia.org/wiki/Marian_Muszkat

(dostęp 202601122233)

Dodatkowe zdjęcia:

Moszkowicz (Moszkiewicz) Henryk syn Abrama

Data i miejsce urodzenia: 1920r.

Narodowość: Polak.

Wykształcenie: Brak danych.

Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:

Od 06.1943r. w WP.

Dowódca drużyny, samodzielna kompania fizylierów, 1pp.

Udział w bitwie pod Lenino:

Kapral, dowódca drużyny, samodzielna kompania fizylierów, 1pp.

Z wniosku odznaczeniowego na medal „Za odwagę”:

„W walkach [Dopisane: 12.10.43 w rejonie m. Lenino] okazał wielkie męstwo.

Wziął do niewoli czterech niemców [tak w oryginale].”

Służba i praca po bitwie pod Lenino:

Po bitwie pozostał w pułku.

Brak danych.

Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):

Polskie:

Srebrny medal „Zasłużonym na Polu Chwały”;

Brązowy medal „Zasłużonym na Polu Chwały”;

Radzieckie:

Medal „Za odwagę” – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino (patrz wyżej).

Rany i kontuzje: Brak danych.

Data i miejsce śmierci: Brak danych.

Dodatkowe informacje:

Opracowano w oparciu o materiały CAMO RF oraz książkę „Pierwszy Praski” A. Krajewskiego.

Dodatkowe zdjęcia:

Michalak Klemens syn Bolesława (?)

Data i miejsce urodzenia: 1908r.

Narodowość: Polak.

Wykształcenie: Brak danych.

Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:

Przed wojną był przewodniczącym Związku Zawodowego Robotników Budowlanych i działaczem KPP.

Więziony za działalność komunistyczną.

Od 25.05.1943r.(?) w WP.

Od 15.05.1943r. (?) podporucznik, zastępca dowódcy dywizjonu ds. polityczno-wychowawczych, 2 dywizjon, 1pal.

Od 29.08.1943r. podporucznik/porucznik, zastępca dowódcy pułku ds. polityczno-wychowawczych, 1pal.

Udział w bitwie pod Lenino:

Porucznik, zastępca dowódcy pułku ds. polityczno-wychowawczych, 1pal.

Z wniosku odznaczeniowego na medal „Za odwagę”:

„12 i 13 października 1943 roku w czasie walk pod Lenino pod huraganowym ogniem artylerii i bombardowaniem, wzorowo prowadził pracę polityczną wśród żołnierzy pułku. W czasie przygotowania artyleryjskiego przed natarciem osobiście koryguje ogień swoich baterii. Osobistą odwagą daje przykład artylerzystom.”

Służba i praca po bitwie pod Lenino:

Na stanowisku pozostawał do 23.02.1944r.

12.05 – 16.07.1944r. – Zastępca dowódcy pułku ds. polityczno-wychowawczych, 2 pułk ułanów.

Dalsze losy nieznane.

Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):

Srebrny medal „Zasłużonym na Polu Chwały” – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino;

Medal „Za odwagę” – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino (patrz wyżej).

Rany i kontuzje: Brak danych.

Data i miejsce śmierci: Brak danych.

Dodatkowe informacje:

Opracowano w oparciu o materiały CAMO RF oraz książki „1 Berliński Pułk Artylerii Lekkiej” E. Kospath-Pawłowskiego i „Hej, Hej, Ułani…” E. Kospath-Pawłowskiego, S. Pataja i M. Szczurowskiego.

Dodatkowe zdjęcia:

Mitros Konstanty syn Wiktora

Data i miejsce urodzenia: (03.03?)1915r.*

Narodowość: Polak.

Wykształcenie: Brak danych.

Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:

Od 06.1943r. w WP.

Plutonowy, dowódca plutonu 6 kompania piechoty, 1pp.**

Udział w bitwie pod Lenino:

Plutonowy, dowódca plutonu 6 kompania piechoty, 1pp.**

Z wniosku odznaczeniowego na medal „Za odwagę”:

„W walkach 12-13/X – 43r. w rejonie miasteczka Lenino dał się poznać jako śmiały i zdolny dowódca. Pluton pod jego dowodzeniem, zważając [prawdopodobnie miało być: nie zważając] na silny opór przeciwnika z sukcesem wykonał zadanie bojowe, pozostania w okrążeniu i zniszczenia grupy nieprzyjacielskich żołnierzy. Na rachunku bojowym plutonu Mitrosa [znajduje się] kilkudziesięciu zabitych niemców [tak w oryginale] i kilku jeńców.”

Służba i praca po bitwie pod Lenino:

Od 08.01.1944r. – plutonowy, dowódca plutonu, 1 pluton, 2 kompania rppanc, 2 batalion, 1pp.

Prawdopodobnie po wojnie mieszkał na Opolszczyźnie.*

Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):

Medal „Za odwagę” – 11.11.1943r.

Rany i kontuzje: Brak danych.

Data i miejsce śmierci: 02.09.1966r.(?)*

Dodatkowe informacje:

*W półwsi w woj. Opolskim pochowany jest Konstanty Mitros urodzony 03.03.1915r. Data urodzenia zgadza się rocznikowo z danymi z wniosku odznaczeniowego, co przy dość rzadkim imieniu i bardzo rzadkim nazwisku pozwala na uznać za prawdopodobne (ale nie pewne), że chodzi o tę samą osobę. Datę dzienną urodzenia, datę śmierci oraz informację o rejonie zamieszkania podano w oparciu o dane grobu.

**Wg. „Pierwszego Praskiego”, pod Lenino był dowódcą drużyny, wniosek odznaczeniowy podaje jednak stanowisko dowódcy plutonu. W obsadzie stanowisk w „Pierwszym Praskim” nie figuruje jako dowódca żadnego z plutonów 6 kompanii.

Prawdopodobnie pochowany w Półwsi w woj. Opolskim.

Opracowano w oparciu o Materiały CAMO RF oraz książkę „Pierwszy Praski” Andrzeja Krajewskiego.

Dodatkowe zdjęcia:

Mezis (Mamajewa?) Weronika córka Andrzeja

Data i miejsce urodzenia: 1918r., Jarosław* (?).

Narodowość: Polka.

Wykształcenie: 6 klas.

Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:

Przed wojną mieszkała w Jagłowie na Litwie.

W 1943r. pracowała jako pielęgniarka w poliklinice nr 7 w Kazaniu.

Zmobilizowana przez Mołotowski RWK w Kazaniu

Od 06.1943r. w WP.

Skierowana do batalionu kobiecego im. E. Plater.

Awansowana do stopnia St. strzelca.

Wysłana pod Lenino jako jedna ze stu żołnierek batalionu mających najlepsze wyniki w szkoleniu.

Udział w bitwie pod Lenino:

Starszy strzelec (kapral?), dowódca drużyny, 1. samodzielna kompania fizylierek im. E. Plater.

Z wniosku odznaczeniowego na medal „Za zasługi bojowe” (na jego podstawie nadano ostatecznie medal „Za odwagę”:

„kapral [st. szeregowiec] Mezis, odkomenderowana do 1 pułku piechoty celem wykonania zadania bojowego razem ze swoją drużyną – z własnej inicjatywy organizuje pomoc rannym.

W ciągu dwóch dni walk pod Lenino, 12 i 13 października, pod ogniem przeciwnika – Mezis opatrzyła i nakarmiła do 100 rannych żołnierzy i dowódców [oficerów].

Dn. 24X na ochotnika zgłasza się do oddziału wysłanego przez dowódcę pułku celem zebrania broni rannych [?] z pola walki i daje przykład odwagi żołnierzom-mężczyznom.”

Służba i praca po bitwie pod Lenino:

Prawdopodobnie pozostawała w kompanii do końca wojny**.

Przypuszczalnie po wojnie została w ZSRR (na terytorium Litewskiej SRR?) i wyszła za mąż za obywatela ZSRR przyjmując nazwisko męża – Mamajewa*.

Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):

Polskie:

Krzyż Walecznch – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino.

Radzieckie:

Order Wojny Ojczyźnianej II kl. – 06.11.1985r. (?) – nadanie jubileuszowe*;

Medal „Za odwagę” – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino (patrz wyżej);

Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej”;

Medal „Za wyzwolenie Warszawy”;

Medal „Za zdobycie Berlina”.

Rany i kontuzje: Brak danych.

Data i miejsce śmierci: Brak danych.

Dodatkowe informacje:

*W materiałach CAMO RF znajduje się wzmianka o Weronice Andriejewnej Mamajewej ur. 1918r. W Jarosławiu jako odznaczonej jubileuszowym Orderem Wojny Ojczyźnianej IIkl. W 1985r. Imię, patronimik, data urodzenia i miejsce urodzenia pokrywają się z danymi z karty ewidencyjnej odznaczonego, na podstawie której ustalono listę odznaczeń radzieckich. Na karcie ewidencyjnej podano medal „Za odwagę” nadany 11.11.1943r., co wyklucza przypadkową zbieżność nazwisk z uczestniczką bitwy pod Lenino. Pomimo zgodności danych (wszystkich prócz nazwiska), brak stuprocentowej pewności, że Weronika Andriejewna Mezis i Weronika Andriejewna Mamajewa to ta sama osoba.

**We wspomnianej wyżej karcie ewidencyjnej odznaczonego zamiast stopnia wojskowego wpisano „pielęgniarka”, co może wskazywać, ze po Lenino trafiła do służby medycznej (co byłoby zgodne z jej doświadczeniem zawodowym) lub, że po wojnie pracowała jako pielęgniarka.

Opracowano w oparciu o materiały CAMO RF i książkę „Początek drogi. Lenino” A. Srogi.

Dodatkowe zdjęcia:

Matusiewicz (Matusewicz) Stanisław syn Ludwika

Data i miejsce urodzenia: 1919r., Lwów

Narodowość: Polak.

Wykształcenie: Brak danych.

Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:

Zmobilizowany przez Joszkar-Olinski RWK, Marijska ASRR.

Od 06.1943r. w WP.

Plutonowy, zastępca dowódcy plutonu ds. polityczno-wychowawczych, 2 pluton, kompania rppanc, 2 batalion, 3pp.

Udział w bitwie pod Lenino:

Plutonowy, zastępca dowódcy plutonu ds. polityczno-wychowawczych, 2 pluton, kompania rppanc, 2 batalion, 3pp.

Z wniosku odznaczeniowego na medal „Za zasługi bojowe” (na jego podstawie nadano ostatecznie medal „Za odwagę”):

„Plutonowy Matusiewicz S. L. w walce 13 października 1943r. w rejonie wsi Trigubowo-Lenino.

Otrzymane od dowódcy kompanii zadanie zajęcia pozycji na prawej flance wykonał dokładnie.

Na przestrzeni około 30m od okopów przeciwnika zaczęły strzelać niemieckie ckm.

Razem ze swoim dowódcą ogniem swojego automatu osłonił swój pluton i tym dał możliwość swoim żołnierzom okopać się. Ogniem z automatu zniszczył ckm przeciwnika.”

Służba i praca po bitwie pod Lenino:

W 1944r. otrzymał awans najpierw do stopnia chorążego, następnie podporucznika.

05.09 – 26.10.1944r. – Zastępca dowódcy batalionu ds. polityczno-wychowawczych, 2 batalion.

Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):

Order Czerwonej Gwiazdy – 16.02.1945r. (pośmiertnie);

Medal „Za odwagę” – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino (patrz wyżej).

Rany i kontuzje: ranny 26.10.1944r. W rejonie Tarchomina, w czasie walk o Jabłonnę (rana śmiertelna).

Data i miejsce śmierci: 26.10.1944r.

Dodatkowe informacje:

Według list strat, najbliższym krewnym był ojciec, Ludwik, zamieszkały we Lwowie przy ul. Tarnowskiego.

Opracowano w oparciu o materiały CAMO RF

Dodatkowe zdjęcia: