W trzynastej części niniejszego cyklu poruszyłem temat braku przeszkolonego personelu medycznego w WP i sposobom radzenia sobie z tym problemem. Jako przykład posłużył właśnie przypadek bohaterki tamtej części – kapitan Kozyriewej, która wraz z całą załogą szpitala ewakuacyjnego 2343 znalazła się z dnia na dzień w szeregach Wojska Polskiego. Ta część, choć mniejsza objętościowo i oparta na skromniejszym materiale, również będzie o przedstawicielce personelu tego szpitala – lejtnant Polinie Niedili-Łysenko.
Polina Leontijewna Niedila urodziła się 10. kwietnia 1921r. We wsi Biełozierie Rajonu Czerkasskiego, Obłasti Kijowskiej, w ukraińskiej rodzinie ubogich chłopów. Za niezwykły zatem awans społeczny należy uznać fakt, że w 1940r. ukończyła technikum medyczne, zdobywając – najprawdopodobniej – zawód pielęgniarki. Niewiele wiadomo o jej pierwszym miejscu pracy, przypuszczalnie jednak bez trudu znalazła zatrudnienie w szpitalu. Jednak nie dane jej było długo cieszyć się pracą, gdyż w czerwcu 1941r., po ataku Niemiec na ZSRR, została zmobilizowana do służby w Armii Czerwonej. Od razu też trafiła do jw. 15902, to jest do szpitala ewakuacyjnego nr 2343. Objęła tam stanowisko starszej pielęgniarki operacyjnej. Żaden z dostępnych dokumentów nie określa jej stopnia wojskowego, toteż prawdopodobnie początkowo była pracownikiem cywilnym lub oficerem bez stopnia.
Wraz ze szpitalem trafiała w różne rejony walk. Szpital wspierał Front Południowo-Zachodni, Krymski, Północno-kaukaski, Zakaukaski, 4. Ukraiński i wreszcie 1. Ukraiński.
27.07.1943r. Otrzymała pierwszy odnotowany w dokumentach stopień wojskowy – młodszego lejtnanta. Stopień ten, w przypadku posiadania odpowiedniej specjalizacji nie wymagał ukończenia specjalnego kursu oficerskiego.
W danych udostępnianych przez CAMO RF znajduje się wzmianka o zranieniu w maju 1944r. Żaden z arkuszy ewidencyjnych jednak o zranieniu nie wspomina. Bardziej prawdopodobne więc, że chodzi o jakąś kontuzję, zwłaszcza że najwyraźniej pomocy udzielono jej na miejscu (tj. w szpitalu 2343).
Szpital przekazano do dyspozycji Wojska Polskiego prawdopodobnie w październiku (lub czerwcu) 1944r. Wraz ze szpitalem trafiła tam także młodszy lejtnant Niedila.
Wygląda na to, że w WP doceniono jej służbę bardziej niż w Armii Czerwonej. Jedynym odznaczeniem bojowym wymienionym w jej arkuszach ewidencyjnych (z kartoteki Głównego Zarządu Kadr Armii Radzieckiej oraz z kartoteki Służby Medycznej) jest „medal »Na polu chwały«” otrzymany w 1944r. Chodzi niewątpliwie o medal „Zasłużonym na Polu Chwały”. Nie udało się jednak ustalić klasy medalu.
27.04.1945r. Otrzymała także awans do stopnia lejtnanta służby medycznej. Z polskiego punktu widzenia był to zapewne awans z chorążego na podporucznika.
Porucznik Niedila nie pozostała w szpitalu na tyle długo by zostać oficerem KBW. Nie zdążyła też „załapać się” na krzyż zasługi z rozkazu nr 54 z 23.02.1946r., bowiem już w lipcu 1945r. trafiła do radzieckiego 65 pułku moździerzy na stanowisko felczera dywizjonu. Przydział ten wiąże się z jej życiem osobistym, choć nie udało mi się ustalić czy był on przyczyną czy raczej skutkiem jej decyzji życiowych. Było jednak dość niezwykłym zdarzeniem odwołanie młodszego oficera z WP, żeby podjął służbę w jednostce radzieckiej. To co wiemy z całą pewnością, to fakt, ze w tym czasie zastępcą dowódcy pułku ds. politycznych był podpułkownik gwardii Wasilij Wasiljewicz Łysenko.
Nie wiadomo czy poznali się wcześniej. Wasilij był starszy od Poliny o 7 lat. Oboje wprawdzie byli Ukraińcami i pochodzili ze wsi w Obłasti Kijowskiej (ona – z Biełozieria, on z Własowki), ale wsie te znajdowały się w innych rajonach (odpowiednio Czerkasskim i Baryszewskim, nie sąsiadują one ze sobą, choć oba znajdowały się we wschodniej części obwodu; Czerkassy własną obłast uzyskały dopiero w 1954r.). Wasilij do wojska trafił 1 września 1939r. (nie znalazłem informacji o udziale w „zabezpieczaniu zachodniej Ukrainy i Białorusi”), zatem przed ukończeniem przez Polinę Technikum. Prawdopodobnie miał wyższe wykształcenie, ale za wątpliwe należy uznać ich spotkanie przed wojną – On został powołany do wojska w Charkowie, ona do technikum uczęszczała prawdopodobnie w Kijowie. Choć w styczniu 1943r. Łysenko został ranny, to jednak trafił do szpitala ewakuacyjnego 1111, a nie 2343. Jedyne możliwe – choć wątpliwe – podstawy by przypuszczać, że znali się wcześniej wynikają z podległości obu jednostek – 65pm i SE 2343 – dowództwom tych samych Frontów – Południowo-zachodniego i 1. Ukraińskiego. Wydaje się zatem bardziej prawdopodobnym, że poznali się dopiero w 65pm. Z drugiej jednakże strony… Jak wspominałem przeniesienie młodszego oficera już po wojnie z polskiej jednostki do jednostki Armii Czerwonej było zjawiskiem niecodziennym. I jednym z możliwych wytłumaczeń byłoby, że zawnioskował o to zastępca dowódcy pułku.
Jak by nie było, Polina i Wasilij pobrali się już w 1945r. A w 1946r. doczekali się córki – Niny.
31. stycznia 1946r. Oficer służby medycznej 65pm, będącego wówczas w składzie Centralnej Grupy Wojsk, lejtnant Polina Łysenko została zwolniona do rezerwy III klasy. 2 marca do rezerwy zwolniony został także zastępca dowódcy pułku do spraw politycznych, odznaczony Orderami Czerwonego Sztandaru, Wojny Ojczyźnianej I klasy i Czerwonej Gwiazdy oraz medalem „Za zasługi bojowe” podpułkownik gwardii Wasilij Łysenko.
Według informacji z arkusza ewidencyjnego, po demobilizacji Polina Łysenko początkowo osiadła w Czerkassach. Wasilij wkrótce do niej dołączył. Następnie zaś (prawdopodobnie w 1948r.) zamieszkali w Czortkowie przy ulicy Nowej.
Arkusz ewidencyjny z 1948r. podaje, że tymczasowo nie pracowała. Jak wynika z legitymacji medalu „Za wyzwolenie Warszawy”, po jakimś czasie Łysenkowie prawdopodobnie przenieśli się do Obwodowego Tarnopola.
Niestety, losy Łysenków po 1966r. są mi nieznane. Wiadomo jedynie, że obydwoje wciąż żyli w 1985r. Wasilij został wówczas odznaczony „jubileuszowym” Orderem Wojny Ojczyźnianej I klasy, a Polina – II klasy.
Odznaczenia:
Radzieckie:
Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej” – 1945r.;
Medal „Za Wyzwolenie Warszawy” (według arkusza nadany w 1945r., choć legitymacja – być może wtórnik – jest z roku 1966);
W dokumentach brak informacji o odznaczeniu medalem „Za obronę Kaukazu”.
Polskie:
(Brązowy?) medal „Zasłużonym na Polu Chwały” – 1944r.;
Medal Zwycięstwa i Wolności – 1946r.;
Medal „Za Warszawę” – 1966r.
Autor: Kamil Szustak
Autor pragnie podziękować panu Dominikowi za pomoc w pozyskaniu brakujących dokumentów
GRH Osiemnasty Kołobrzeski 