Data i miejsce urodzenia: 17.04.1918r., Jekaterynosław (obecnie Dnipro, Ukraina).
Narodowość: Ukrainiec.
Wykształcenie: Średnie (brak bliższych danych).
Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:
Od 08.1940r. W Armii Czerwonej. Zmobilizowany przez Stanisławowski RWK.
Służba w 251DS.
Brał udział w obronie Moskwy.
1943r. – starszy lejtnant, 43pułk zapasowy.
16.06.1943r. – skierowany do szpitala ewakuacyjnego 1701 (przyczyny nieznane).*
Od 10.06.1943r. – w WP.*
Podporucznik, oficer informacji przy 1pp.
Udział w bitwie pod Lenino:
Podporucznik, oficer informacji przy 1pp.
Z wniosku odznaczeniowego na medal „Za odwagę”:
„Tow. Mańko w czasie pracy jako oficer informacji batalionu dał się poznać jako zdolny i zdecydowany pracownik operacyjny. W czasie działań bojowych dywizji t. Mańko. nie bacząc na stan chorobowy, ryzykując życiem wykonał szereg odpowiedzialnych zadań operacyjnych.”
Służba i praca po bitwie pod Lenino:
W 1945r. był oficerem informacji w 1pal w stopniu porucznika.
Po wojnie był zastępcą naczelnika 6 oddziału GZI w stopniu majora.
Powrócił do ZSRR po 02.1946r.
Służbę w Armii Czerwonej zakończył 13.03.1948r.
Po demobilizacji zajął się dziennikarstwem.
W 1954r. Pracował jako redaktor odpowiedzialny w Nikopolskiej Prawdzie w Nikopolu.
Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):
Polskie:
Order Krzyża Grunwaldu III kl.;
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski;
(Srebrny?) Krzyż Zasługi – 1946r.(?) – prawdopodobnie z rozkazu nr 54;
(Srebrny?) Medal „Zasłużonym na Polu Chwały”;
Medal „Za Warszawę”;
Medal „Za Odrę, Nysę, Bałtyk”;
Radzieckie:
Order Wojny Ojczyźnianej Iikl. – 06.04.1985r. – nadanie jubileuszowe;
Order Czerwonej Gwiazdy – 08.06.1945r. – Za energiczne działania kontrwywiadowcze podczas walk o Pragę i ujawnienie kilku agentów przekazujących informacje Niemcom drogą radiową;
Medal „Za odwagę” – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino (patrz wyżej);
Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej”;
Medal „Za wyzwolenie Warszawy”;
Medal „Za zdobycie Berlina”.
Rany i kontuzje: 11.1941r. – Kontuzjowany pod Moskwą.
Data i miejsce śmierci: Po 04.1985r.
Dodatkowe informacje:
*Niezgodność dat pomiędzy zaświadczeniem o skierowaniu do szpitala, a wnioskiem odznaczeniowym na medal „Za odwagę”. Ponieważ data we wniosku jest dopisana później, prawdopodobnie jest błędna. Możliwe też, że doszło do pomyłki i lipiec (ijul’) zmieniono na czerwiec (ijun’).
Jesienny wiatr szarpał koronami drzew. Chmury szczelnie zasłaniały niebo. Choć był dopiero listopad, powietrze niosło już zapowiedź zimowych mrozów. Spóźniona sarna wracająca z porannego wypadu zatrzymała się na chwilę na piaszczystej drodze. Zastrzygła uszami i zwróciła głowę na południe.
Nos niewątpliwie potwierdził to, czego uszy nie były pewne – zbliżali się ludzie. Zwierzę kilkoma susami pokonało piaszczysta przestrzeń i zniknęło w lesie. Tylko ślady na piasku zdradzały, że przed chwilą tu było.
Koślawy kirzowy trzewik zadeptał ślad sarny. Właściciel buta nawet go pewnie nie zauważył. Szedł w milczeniu ściskając automat. Za nim we mgle majaczyły kolejne sylwetki w płaszczach i rogatych czapkach.
Gdyby nie pobrzękujące elementy wyposażenia i broni, można by pomyśleć, że to idą duchy poległych, a ich obecność już za chwilę mogłaby wydać się mirażem, nie zauważonym przez nikogo poza zbłąkanym mieszkańcem lasu.
Ale w jednej chwili wszystko się zmieniło.
– Drużyna, w osi drogi, na prawo w tyralierę! – okrzyk rozdarł ciszę lasu, a idący dotąd wolno żołnierze błyskawicznie rozbiegli się zajmując pozycje na ziemi.
– Drużyna, kierunkowy – strzelec Reguła, na wysokość wykrotu po lewej, pojedynczo, krótkimi skokami – naprzód!
Pierwszy z żołnierzy poderwał się, przebiegł kilka kroków, rzucił się na ziemię i od razu odczołgał się w bok. Po chwili, od krzaków przy drodze oderwała się kolejna sylwetka…
Na weekend 15-16. listopada mieliśmy zaplanowany udział w imprezie, która ostatecznie się nie odbyła. Ponieważ jednak termin już mieliśmy zarezerwowany, postanowiliśmy zorganizować ćwiczenia wewnętrzne w terenie, które i tak trzeba było przeprowadzić przed końcem roku.
Zajęcia w tej formule były tym bardziej potrzebne, że podczas wydarzeń, w których braliśmy udział wcześniej w tym roku, dały się zauważyć pewne błędy w naszych działaniach w charakterze sanitariuszy. Przede wszystkim więc omówienia i przećwiczenia wymagały techniki zabezpieczania rannych oraz praca noszowych.
Dodatkowo, w tym roku do naszej grupy dołączyły nowe osoby, które w zajęciach tego typu nie miały jeszcze okazji uczestniczyć. „Starym” zaś członkom też potrzebne było odświeżenie wiadomości, a także nieco nowej wiedzy.
Zajęcia zaczęliśmy od zbiórki w sobotni poranek w lesie pod Rybnikiem. Teren bardzo ciekawy, gęsto poprzecinany śladami linii obronnych z 1945r., będących pozostałością po walkach między Armią Czerwoną a Wehrmachtem. Dużym plusem było także piaszczyste podłoże, znacząco ułatwiające okopywanie. Temperatura rano ledwie przekraczała zero stopni, by koło południa podnieść się do oszałamiających 4 stopni powyżej zera. Nie były to może zabójcze mrozy, ale specyfika zajęć wymogła wykorzystanie płaszczy i – w jednym przypadku – tiełogriejki.
Po zbiórce przeszliśmy do omówienia tegorocznych doświadczeń oraz niezbędnych korekt – takich jak konieczność ustalenia przed walką za którą nacierającą drużyną idzie który sanitariusz i która para noszowych, czy np. jakie są warunki podejścia noszowych do danego rannego.
Po omówieniu tych zagadnień przeszliśmy do przeglądu umundurowania i wyposażenia. Przy tej okazji wyszły braki – zarówno te spodziewane (np. u nowych członków) jak i te bardziej zaskakujące (przykładowo część pasów „się skurczyła” – nie pytajcie jak mógł się skurczyć parciany pas). Na czas ćwiczeń część braków uzupełniliśmy z zasobów grupy, zalecając konkretne zakupy. Niestety, część ludzi musiała ćwiczyć w mundurach znacząco odstających od standardów dzisiejszej rekonstrukcji. W mundurach, które w niektórych przypadkach całkowicie wykluczyłyby noszące je osoby z większości imprez. Natomiast pozwalały one odbyć całość szkolenia we względnym komforcie termicznym z zachowaniem warunków zbliżonych do oryginalnych.
Omówiwszy kwestie organizacyjne, przeszliśmy do działań praktycznych.
Pierwszy temat – drużyna piechoty w natarciu. Po przedstawieniu zasad działania drużyny, właściwych komend i ich znaczenia oraz działań pojedynczego żołnierza w oparciu o regulamin walki piechoty z 1945r. oraz możliwych modyfikacji przy działaniach rekonstrukcyjnych (na przykład podczas inscenizacji rzadko jest dość miejsca, by zachować regulaminowe „6-8” kroków odstępu w tyralierze), poświęciliśmy czas na ćwiczenia. Podstawowy scenariusz był podobny – bój spotkaniowy z rozwinięciem w tyralierę (w różnych wariantach) z szyków marszowych, natarcie krótkimi skokami i szturm na pozycję wroga.
Gdy natarcie zaczęło wyglądać przyzwoicie, zaczęliśmy wprowadzać nowe elementy – zatrzymanie natarcia z okopaniem się do pozycji leżącej, natarcie w terenie leśnym, przy ograniczonej widoczności czy wyeliminowanie dowódcy drużyny z walki. Zwłaszcza ten ostatni element wywołał trochę zamieszania, ale na szczęście w drużynie znalazł się żołnierz z dostateczną inicjatywą by dowodzenie przejąć – zastępców celowo nie wyznaczaliśmy.
Gdy już wszyscy byli spoceni od ciągłego biegania, wstawania, padania i odczołgiwania się oraz brudni od czołgania się po ziemi. Przyszedł czas na odpoczynek…
…A w ramach odpoczynku omówiona została obsługa rusznicy PTRD i CKM SG-43 oraz zasady wykorzystywania powyższych jako broni wsparcia piechoty. Przećwiczyliśmy podstawy obsługi, a potem w praktyce działania w natarciu na styku działania dwóch drużyn piechoty. Bardzo szybko CKM, który wzbudził początkowo duży entuzjazm, stał się chyba najbardziej znienawidzonym rekwizytem podczas tych dwóch dni.
Po kolejnej porcji biegania przyszła pora na posiłek. Ponieważ kuchnia polowa nie dotarła, podzieliliśmy się indywidualnymi zapasami – królowała klasyka: chleb żytni foremkowy, słonina i cebula. Oczywiście nie mogło zabraknąć tradycyjnych zdjęć z serii „Osiemnasty Kołobrzeski żre”.
Po przerwie przedłużyliśmy jeszcze odpoczynek omawiając sposoby wykorzystania broni wsparcia do zwalczania wrogiego lotnictwa oraz zadania piechoty w obronie. Pobliskie okopy, choć przez osiemdziesiąt lat zdążyły się częściowo osypać i zarosnąć, wciąż dały możliwość rozplanowania obrony siłami drużyny.
Po bardziej statycznych zajęciach powróciliśmy do ruchu – przećwiczyliśmy wybrane elementy działań pododdziałów sanitarnych – okopywanie rannego, skryte przemieszczenie rannego za osłonę z pomocą pasów noszowych i bez, oznaczanie rannych i sygnały dla noszowych. Po tym przyszedł czas na sposoby ewakuacji rannych na tyły – różne techniki na pasach, ale też całą praktykę pracy noszowych – sposoby przenoszenia rannego na nosze, obroty itd. Dla części uczestników zaskoczeniem było jak pomocny bywa dość zwyczajny pas materiału jakim niewątpliwie jest pas noszowy.
Na zakończenie dnia urządziliśmy „spacer” – marsz na dystansie około 6km. Staraliśmy się przy okazji zobaczyć jak najwięcej z zachowanych okopów, więc pierwsza część marszu prowadziła przez teren trudny i nierówny. Mimo niewielkich odległości, praktycznie wszyscy czuli na koniec fizyczne zmęczenie.
Gdy zaczęło się ściemniać, udaliśmy się na nocleg na terenie zaprzyjaźnionego ośrodka, gdzie w końcu dogoniła nas kuchnia polowa, w związku z czym mogliśmy się raczyć kaszą z warzywami prosto z kotła.
Niedzielny poranek powitał nas mgłą i… pianiem koguta, bowiem część budynku, w którym nocowaliśmy zajmują zwierzęta gospodarskie. Trzeba przyznać, ze taki budzik znacznie bardziej pasował do realiów 1945r. niż jakiekolwiek trąbki z telefonu.
Po szybkim śniadaniu i spakowaniu rzeczy osobistych udaliśmy się na drugą część zajęć na teren strzelnicy LOK Rybnik, gdzie czekał nas dalszy ciąg atrakcji.
Zaczęliśmy od omówienia rodzajów min i granatów stosowanych przez żołnierzy 1AWP. Po instruktarzu zakładania min, przećwiczyliśmy w praktyce rozpoznanie pola minowego. W ruch poszły improwizowane „macki saperskie” – noże, bagnety i wyciory, a na krótkim odcinku pojawiło się kilka równie improwizowanych chorągiewek – patyków z kawałkiem tkaniny – wskazujących wykryte miny.
Przećwiczyliśmy także rzuty granatem – zaczepnym, obronnym i przeciwpancernym. Zwłaszcza ten ostatni, ze względu na zupełnie odmienną technikę rzutu, sprawił sporo trudności.
Zabraknąć nie mogło także innego ważnego punktu programu – ćwiczeń z walki bagnetem. Kolejny worek jutowy nie przeżył niestety wielokrotnego dźgania i okładania „przykładem”.
Po krótkiej przerwie śniadaniowej (czyli pożarciu reszty zapasów), omówiliśmy i przećwiczyliśmy zgodne z regulaminem pakowanie workoplecaków. Jak się okazało, nawet prawidłowe złożenie pałatki stanowiło dla niektórych pewien kłopot.
Ledwie zamknęliśmy ten punkt programu gdy dołączyli do nas goście z GRH Gwardia i przeszliśmy do ostatniego punktu programu – strzelania z z karabinka Mosina i RKM DP. Broń udostępnił miejscowy oddział LOK, a trening strzelecki poprowadził instruktor strzelectwa z naszego macierzystego stowarzyszenia Ranger Survival Club. Szczególny klimat nadało całości wydanie amunicji w powiązanych sznurkiem papierowych paczkach.
Po zakończeniu strzelania przyszedł czas na podsumowanie zajęć i powrót do domów.
Zajęcia dały możliwość przećwiczenia najważniejszych umiejętności, poprawienia błędów oraz poznania podstaw przez nowych członków grupy, ale także zidentyfikowania braków i wyznaczenia nowych tematów do przećwiczenia na kolejnych zajęciach.
Jedynym tematem, którego nie udało się omówić było przygotowanie noclegu i innych konstrukcji w oparciu o płaszcze i pałatki.
Dziękujemy Mała Armia Grupa Śląsk za wypożyczenie SG-43 oraz LOK Rybnik za udostępnienie terenu i broni.
Data i miejsce urodzenia: 1920r., Krynica, Województwo Krakowskie.
Narodowość: Polak/Żyd.
Wykształcenie: Brak danych.
Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:
Od 06.1943r. w WP. Powołany przez Kassański RWK, Obłasti Bucharskiej, Uzbecka SRR.
Wysłany na kurs oficerski.
Od 2.09.1943r. – chorąży, dowódca plutonu, 9 kompania, 3 batalion, 2pp.
Udział w bitwie pod Lenino:
Chorąży, dowódca plutonu, 9 kompania, 3 batalion, 2pp.
Z wniosku odznaczeniowego na medal „Za zasługi bojowe” (na jego podstawie ostatecznie nadano medal „Za odwagę”):
„[Dopisek:]Chor. Luftglass I. w walkach 12.10.1943r. pod wsią Połzuchy[]
Od samego początku natarcia Luftglas znajdował się w pierwszych szeregach nacierającej kompanii. Nie bacząc na silny ogień zaporowy artylerii i flankujący karabinów maszynowych dawał przykłady śmiałości i odwagi. Wdarłszy się jako pierwszy do transzei[,] dowodził oczyszczaniem ich z żołnierzy przeciwnika i bohatersko odpierał niewielkie, ale liczne kontrataki niemieckich grup[.] Pluton jego poniósł nieznaczne straty dzięki jego umiejętnemu i pełnemu inicjatywy dowodzeniu.”
Medal „Za odwagę” – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino (patrz wyżej).
Rany i kontuzje: 26.08.1944r., Wyspa Rembezy (rana śmiertelna)
Data i miejsce śmierci: 26.08.1944r., Wyspa Rembezy.
Dodatkowe informacje:
W chwili śmierci jego najbliższą rodziną była siostra, Roza Luftglass, zamieszkała w Kassaniu w Uzbeckiej SRR.
Opracowano w oparciu o materiały CAMO RF oraz książkę „Drugi Berliński” A. Krajewskiego.
Dodatkowe zdjęcia:
ppor. Luftglass na liście strat (CAMO RF)ppor. Luftglass na liście strat (poz. 44) (CAMO RF)Arkusz ewidencyjny sporządzony po śmierci (CAMO RF)Arkusz ewidencyjny sporządzony po śmierci (CAMO RF)
„12 października b. r. pod Lenino zwiadowca Lepitak brał udział w grupie plutonowego Romaniuka w napadzie na sztab niemieckiego batalionu piechoty [w szkole w Trigubowie]. Zwiadowcy zdławili opór znajdujących się w bunkrze faszystowskich oficerów, zdobyli dziennik operacyjny, mapy i inne cenne dokumenty, które dostarczyli do sztabu naszej armii.
Podczas wykonywania tego zadania bojowego zwiadowca Lepitak okazał odwagę i [nieczytelne, prawdopodobnie „śmiałość”]: jako jeden z pierwszych wdarł się do bunkra, działał śmiało i zdecydowanie.”
[wniosek jest niemal identyczny z wnioskiem na to samo odznaczenie dla Jana Kuźniara.]
Służba i praca po bitwie pod Lenino:
Brak informacji odnośnie dalszej służby.
Po wojnie osiedlił się w Oławie.
Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):
Brązowy medal „Zasłużonym na Polu Chwały” – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino.
Medal „Za odwagę” – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino (patrz wyżej).
Strzelec, strzelec KM, 3 kompania karabinów maszynowych, 3pp.
Udział w bitwie pod Lenino:
Strzelec, łącznik/strzelec KM, 3 kompania karabinów maszynowych, 3pp.
Z wniosku odznaczeniowego na medal „Za odwagę”:
„13 października 1943r. w czasie walki pod wsią Triegubowo pełnił obowiązki łącznika. Nie bacząc na silny ogień przeciwnika, szybko i dokładnie zapewniał dowódcy kompanii łączność z plutonami.
Będąc zasypanym i ogłuszonym od eksplozji bomby, sam się odkopał z ziemi i na czas wykonał wydane polecenia. Zapewnił łączność kompanii z innymi kompaniami batalionu. W czasie wolnym od wykonywania obowiązków łącznika prowadził ogień z karabinu do przeciwnika i zabił niemieckiego fizyliera.”
Służba i praca po bitwie pod Lenino:
Niedługo po bitwie skierowany do szkoły oficerskiej. Następnie miał szkolić rekrutów.
Brał udział w walkach nad Pilicą i pod Warszawą.
Ranny prawdopodobnie na Saskiej Kępie.
Przebywał w szpitalu, następnie do końca wojny służył w batalionie ozdrowieńców w Koszczynie.
Po wojnie prawdopodobnie mieszkał w Tarnowskich Górach.
Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):
Brązowy medal „Zasłużonym na Polu Chwały”;
Medal „Za odwagę” – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino (patrz wyżej)
Rany i kontuzje: Ranny w 1944r. podczas walk o Warszawę.
Data i miejsce śmierci: Brak danych.
Dodatkowe informacje:
Opracowano w oparciu o materiały CAMO RF, książkę „Trzeci Berliński” M. Kałłaura oraz artykuł „Chrzest[,] wojna i wspólne zdjęcie”, [W:]Gwarek, Tygodnik Ziemi Tarnogórskiej, nr 3 (405), 1965r.
Data i miejsce urodzenia: 08.06.1919r. Wieś Święty Józef, pow. Kołomyja.
Narodowość: Polak.
Wykształcenie: 4 klasy szkoły powszechnej.
Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:
09.1939r. – udział w Wojnie Obronnej.
Prawdopodobnie powrócił w rodzinne strony i został deportowany na wschód.
Pracował jako drwal, a następnie budowniczy w Obłasti Omskiej (wg. A. Srogi).
Bezpośrednio przed mobilizacją pracował jako ładowacz w nieustalonym zakładzie (związanym z wydobyciem węgla?) w Obłasti Kemerowo
22.05.1943r. – zmobilizowany przez Kemerowski GWK (lub Jurgiński RWK w Obłasti Kemerowo).
24.05.1943r. Skierowany do obozu w Sielcach przez Kemerowski WPP.
Od 26.06.1943r. w WP.
Początkowo trafił do 1. kompanii strzeleckiej, gdzie został dostrzeżony przez przez chor. Minuczyca i skierowany do samodzielnej kompanii zwiadu.
St. strzelec, zwiadowca, samodzielna kompania zwiadu, 1DP.
Udział w bitwie pod Lenino:
St. strzelec, zwiadowca, samodzielna kompania zwiadu, 1DP.
Z wniosku odznaczeniowego na medal „Za odwagę”:
„12 października 1943 roku pod Lenino zwiadowca Kuźniar w grupie plutonowego Romaniuka uczestniczył w napadzie na sztab niemieckiego batalionu piechoty [w szkole w Trigubowie]. Zwiadowcy zdławili opór znajdujących się w bunkrze faszystowskich oficerów[,] zdobyli dziennik operacyjny, mapy i inne cenne dokumenty, które dostarczyli do sztabu naszej Armii.
Przy wykonywaniu tego zadania bojowego, zwiadowca Kuźniar wykazał się odwagą i śmiałością: jako jeden z pierwszych wdarł się do bunkra[,] działał śmiało i zdecydowanie.”
[Wniosek odznaczeniowy jest niemal identyczny jak wniosek na to samo odznaczenie dla Grzegorza Lepitaka]
Służba i praca po bitwie pod Lenino:
Do końca wojny pozostawał w samodzielnej kompanii zwiadowczej 1DP.
Po wojnie osiedlił się w Złotoryi, pracował w rolnictwie.
Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):
Medal „Za odwagę” – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino.
Odznaka „Wzorowy zwiadowca”.
Rany i kontuzje: Brak danych.
Data i miejsce śmierci: 18.07.1983r., Złotoryja.
Dodatkowe informacje:
Według Ajojzego Srogi zwrócił uwagę Minuczyca wysokim wzrostem.
Pochowany na Cmentarzu Komunalnym w Złotoryi.
Opracowano w oparciu o materiały CAMO RF, książkę „Początek drogi. Lenino” A. Srogi oraz stronę grobonet.pl
Dodatkowe zdjęcia:
Jan Kuźniar na liście wysłanych przez Kemerowski WPP do stacji Diwowo.Jan Kuźniar na liście zmobilizowanych przez Jurgieński RWK byłych obywateli Polski celem przekazania do nowo formowanych oddziałów polskich.Jan Kuźniar na liście przekazanych do obozu sieleckiego.Grób Jana Kuźniara w Złotoryi.
1933r. – Gimnazjum im. Czarnieckiego w Chełmie, matura.
1933-1935r. – Państwowe Konserwatorium Muzyczne, Warszawa (nieukończone w związku z aresztowaniem za działalność komunistyczną).
1963r. – Państwowa Szkoła Muzyczna I st. nr 4.
Wojskowe:
1941 – 1942r. – Dywizyjne Kursy Podchorążych 5DP.
1943r. – kurs oficerów polityczno-wychowawczych.
Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:
1935-1936r. – więziony za działalność komunistyczną.
1936-1939r. – więziony za działalność komunistyczną.
09.1939r. – 1Warszawski Batalion ON, udział w obronie Warszawy.
Po kapitulacji Warszawy zbiegł do Lwowa.
Od 1940r. – pracownik warsztatów lotniczych, Anapa, Kraj Krasnodarski, RSFRR.
W 1941r. zgłosił się na ochotnika do Armii Andersa.
09.1941r. – 01.1942r. – szeregowiec, następnie kursant kursów podchorążych, 5DP.
Po ewakuacji polskich jednostek pozostał w ZSRR.
Od 05.1943r. W WP.
Po ukończeniu kursu OPO awansowany do stopnia podporucznika.
Podporucznik, zastępca dowódcy ds. polityczno-wychowawczych, 2 kompania czołgów, 1pcz.
Udział w bitwie pod Lenino:
Podporucznik, zastępca dowódcy ds. polityczno-wychowawczych, 2 kompania czołgów, 1pcz.
Z wniosku odznaczeniowego na medal „Za zasługi bojowe” (na jego podstawie ostatecznie nadano medal „Za odwagę”):
„Podporucznik Kratko I. A. [to] przykłądny oficer polityczny[,] wychowujący swoją kompanię w duchu wysokiego patriotyzmu.
W czasie walki 12.10.43r., kiedy dowódca czołgu został wyeliminowany[,] on sam przejął dowodzenie czołgiem T-34 i poprowadził go do ataku na niemiecką obronę.
Po walkach z sukcesem organizował ewakuację uszkodzonych czołgów swojej kompanii, nie bacząc na silny ogień artylerii i bombardowanie przez samoloty przeciwnika z powietrza. Ewakuowano 1 czołg T-34.”
Dowódcą czołgu, którego zastąpił był chor. Eugeniusz Płaczkowski, ranny odłamkiem w rejonie Sysojewa.
W czasie natarcia na Trigubową czołg dowodzony przez Kratkę osiadł na pancerzu podczas pokonywania nieprzyjacielskiego okopu i jednocześnie został trafiony z pancerzownicy. W rezultacie doszło do uszkodzenia i unieruchomienia wieży. Sam ppor. Kratko opuścił czołg w poszukiwaniu pomocy. Czołg został wyciągnięty i ewakuowany przez ewakuujący się po uszkodzeniu działa czołg chor. Bolesława Bergelsona.
Służba i praca po bitwie pod Lenino:
10.1943r. – awans do stopnia porucznika; przeniesiony do PSBS.
1944r. – zastępca dowódcy ds. polityczno-wychowawczych, PSBS, następnie w Polskim Sztabie Partyzanckim.
Skierowany do zgrupowania partyzanckiego „Jeszcze Polska nie zginęła”.
Od 08.1944r. w Grupie Operacyjnej na Warszawę, odpowiedzialny za organizację struktur MO.
08.1944r. – awans do stopnia kapitana.
15.08 – 03.11.1944r. – zastępca komendanta ds. polityczno-wychowawczych, Komenda MO Miasta Stołecznego Warszawy, Otwock.
Awans do stopnia majora.
15.11.1944r. – 3.05.1945r. – oficer inspekcyjny, KG MO.
01.06 07.1945r. – szef inspektoratu KG MO.
1946r. – awans do stopnia podpułkownika.
13.07.1945r. – 19.07.1946r. – Komendant, KW MO Katowice.
19.07.1946r. – 07.06.1947r. – szef WUBP Katowice.
20.06.1947r. – 01.1953r. – dyrektor Departamentu IV MBP, Warszawa.
15.01.1953r. – 12.1954r. – dyrektor Departamentu Szkolenia MBP, Warszawa.
01.01.1955r. – 31.05.1956r. – zastępca dyrektora i p.o. dyrektora Departamentu VII KdsBP, Warszawa.
12.06.1956 – 25.01.1957r. – jw. 2000, oddelegowany do MKNiK w Indochinach.
30.04.1957r. – zwolniony ze służby w MSW w stopniu pułkownika.
Od 1957r. W MSZ.
12.1957r. – 1960r. Skierowany do placówki dyplomatycznej w Hanoi.
1960r. – 1962r. – starszy radca, MSZ.
1963r. – 1969r. – nauczyciel muzyki, Warszawa.
1968r. – oskarżony o organizację protestów w marcu 1968r.
1969r. – wyjechał do Szwecji z jednoczesnym zrzeczeniem się obywatelstwa.
1971r. – zaocznie zdegradowany do stopnia szeregowca.
Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):
Polskie:
Order Sztandaru Pracy II kl. – 1954r.;
Order Krzyża Grunwaldu III kl.;
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – 10.10.1945r. – za działalność partyzancką i organizowanie struktur MO;
Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie);
Krzyż Partyzancki (1946r.);
Medal Dziesięciolecia Polski Ludowej – 1955r.
Radzieckie:
Medal „Za odwagę” – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino (patrz wyżej).
Czechosłowackie:
Krzyż Wojenny 1939.
Rany i kontuzje:
09.1939r. – ranny podczas obrony Warszawy.
Data i miejsce śmierci: 29.03.2004r., Szwecja.
Dodatkowe informacje:
Syn Antoniego i Rozalii Bajli (z d. Szkolnik).
Jego bratem był Zelman (Zygmunt) Kratko, działacz komunistyczny, po wojnie m.in. pracownik KC PZPR.
Członek KZMZU od 1931r.
Członek KZMP od 1933r.
Członek KPP od 1935r.
Członek Komsomołu od 1940r.
Członek PPR od 1944r.
Opracowano w oparciu o materiały CAMO RF, BIP IPN oraz książkę „Warszawska Pancerna” K. Przytockiego.
Z wniosku na medal „Za zasługi bojowe” (na jego podstawie nadano ostatecznie medal „Za odwagę”):
„Kapral Korszla T. W. w walce pod wsią Triegubowo 12-13 października 1943r. znajdując się na pozycji ogniowej wysunął się na przednie odcinki kompanii[,] ogniem swojego ciężkiego karabinu maszynowego umożliwił przemieszczanie się kompanii, zniszczywszy załogę wrogiego karabinu maszynowego[,] który przeszkadzał w przemieszczaniu się naprzód. Po zajęciu przez kompanię obrony skutecznie odpierał wrogie kontrataki.
W czasie luzowania batalionu przez oddział Armii Czerwonej swoim ogniem ubezpieczał wycofywanie jednostki.
Wycofując się zgodnie z rozkazem z zajmowanej pozycji wyniósł do najbliższego punktu sanitarnego rannego szeregowego Polnego i osobiście dostarczył karabin maszynowy na nowe miejsce [stacjonowania] kompanii.”
Służba i praca po bitwie pod Lenino:
Po bitwie został wysłany na kurs oficerski.
Trafił w Lublinie do nowo formowanych Wojsk Wewnętrznych.
Podporucznik dowódca 4. kompanii 3. batalionu operacyjnego Wojsk Wewnętrznych.
W 1945r. oskarżony o „o nawiązanie kontaktów z AK oraz zabór mienia ruchomego z magazynu wojskowego”.
Proces zakończył się w 1946r.
Dalsze losy nieznane.
Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):
Brązowy medal „Zasłużonym na Polu Chwały” – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino.
Medal „Za Odwagę” – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino (patrz wyżej).
Data i miejsce urodzenia: 1910r. (13.02.1911r.), Radom.
Narodowość: Polak.
Wykształcenie:
Gimnazjum w Warszawie – 1928r.
Międzynarodowa Szkoła Leninowska w Moskwie – 1935r.
Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:
Po 09.1939r. W ZSRR.
Od 07.1943r. W WP.
Od 20.09.1943r. – Porucznik, zastępca dowódcy pułku ds. polityczno-wychowawczych, 1pcz.
Udział w bitwie pod Lenino:
Porucznik, zastępca dowódcy pułku ds. polityczno-wychowawczych, 1pcz.
Z wniosku odznaczeniowego na medal „Za zasługi bojowe” (na jego podstawie nadano ostatecznie medal „Za odwagę”):
„Porucznik Konopka W. w walce 12 i 13 października 1943 roku w rejonie Lenino – Trigubowo dał się poznać jako śmiały oficer, dobry pracownik polityczny, który włożył osobisty wkład w zapewnienie wykonania zadań dowództwa.
W czasie pokonywania rzeki Mierei i błota w pobliżu wsi Trigubowo[,] nie bacząc na bombardowanie i ostrzał artyleryjski[,] znajdował się ze swoimi żołnierzami. Zapewnił dobrą pracę brygad remontowych, dowóz amunicji i jedzenia. Wyróżnił się wzorcową organizacją ewakuacji z pola walki rannych i broni.”
Służba i praca po bitwie pod Lenino:
Po bitwie pozostawał w pułku, a następnie w 1BP.
Awansowany do stopnia majora.
Następnie przeniesiony do Zarządu Polityczno-Wychowawczego 1AWP.
W 1944r. oddany do dyspozycji PKWN.
1944r. – Pełnomocnik PKWN ds. reformy rolnej na Województwo Rzeszowskie.
11.1944r. – 12.1945r. – członek KRN.
07.1945r. – 1946r. – Generalny Inspektor ds. Repatriacji Polaków z Zachodu.
Po 1950r. Redaktor „Nowych Dróg” i „Chłopskiej Drogi”
1952r. – 1956r. – przewodniczący SW „Książka i Wiedza”.
1958r. – 1960r. – redaktor naczelny „Chin”.
1961r. – 1976r. – redaktor naczelny miesięcznika „Wiedza i Życie”.
Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):
Polskie:
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – 1954r.
Złoty Krzyż Zasługi – 1948r.
Srebrny medal „Zasłużonym na Polu Chwały”;
Medal Dziesięciolecia Polski Ludowej – 1955r.
Medal Zwycięstwa i Wolności.
Radzieckie:
Medal „Za odwagę” – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino (patrz wyżej).
Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej.
Rany i kontuzje: Brak danych.
Data i miejsce śmierci: 21.06.1995r., Warszawa.
Dodatkowe informacje:
Członek ZNMS – od 1927r.
Członek KZMZP – od 1928r.
Członek KPP od 1929r.
Pełnił szereg funkcji w KZMP (członek KO, od 1934 I sekretarz KO Warszawa), KPP (1934-1935 sekretarz centralnej redakcji) i KZMZU (II sekretarz).
Członek PPR od 1944r. (06.01-30.06.1945r. – I sekretarz KW Lublin)
Członek PZPR od 1948r. (28.12.1948r. – 27.06.1950r. – I sekretarz KW w Gdańsku).
W latach 70. był rozpracowywany przez SB w związku ze zbliżeniem ze środowiskami opozycyjnymi.
Żonaty z Eugenią (z d. Kołodna, zm.1960r.), oficerem politycznym w 1AWP, następnie z Krystyną (z d. Guz, zm. 2023r.), fizykiem jądrowym.
Opracowano w oparciu o materiały CAMO RF, BIP IPN i książkę „Warszawska Pancerna” Kazimierza Przytockiego
GRH Osiemnasty Kołobrzeski 