Z wniosku odznaczeniowego na medal „Za odwagę” (ostatecznie na jego podstawie nadano Order Czerwonego Sztandaru):
„Szeregoiec Skotnicki A. Ja. brał udział w walkach 12-13 października 1943r. pod wsią Połzuchy. Na początku natarcia był ranny w ramię, ale pozostał w szyku, dalej idąc naprzód, pociągając [za sobą] osobistym przykładem towarzyszy.
Wkrótce orzymał drugą ranę w brzuch, ale i to go nie zatrzymało. Zalewając się krwią wciąż szedł naprzód i dopiero po trzecim zranieniu w nogę ubył z szyku.”
Według „Początek drogi. Lenino”:
„5 kompania toczy uporczywą walkę. Adolf Skotnicki, ów pozorny Komik, otrzymał postrzał w brzuch. Na szczęście niezbyt groźny. Obandażował się, rozpiął kurtkę i śmieje się.
– Idź do tyłu.
– Jeszcze powojuję. Jeszcze nie wykonałem swego „trudodnia”.
Skłąda się znów z karabinu strzelca wyborowego. Z widocznej stodoły padają co jakiś czas strzały. Wystarczy, by ktoś uniósł głowę, usiłował przeskoczyć z jednego dołka do drugiego, a już odzywa się faszystowski snajper. Skotnicki mierzy cierpliwie, aż irytuje tą cierpliwością kolegów, poszeptujących „już, już, wal!”
Przetrzymuje zachęty, gdy jednak strzela, to bez pudła. Zamilkła ogniem ziejąca stodoła.
Skotnicki owraca roześmianą twarz do kolegów. Odcina się za tamte słowa poganiania.
– Już, już, to możesz mówić swojej babie, jak zrobisz jej, co trzeba. Ty mnie nie poganiaj, bo ja nie koń, a ty nie furman.
Znów wyszukuje cele, starannie, po myśliwsku. Próbuje zastąpić ubyłych kolegów.” (str. 283)
Według tego samego źródła 13 października zastrzelił co najmniej 7 przeciwników.
Służba i praca po bitwie pod Lenino:
Po listopadzie 1943r. awans do stopnia kaprala
W lecie 1944r. był dowódcą drużyny w 2pp.
2.08.1944r. – zaginął bez wieści podczas forsowania Wisły pod Dęblinem.
Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):
Polskie:
Krzyż Walecznych – 11.11.1943r. – za udział w bitwie pod Lenino.
Radzieckie:
Order Czerwonego Sztandaru – 11.11.1943r. – za udział w bitwie pod Lenino (patrz wyżej).
Rany i kontuzje:
Ranny trzykrotnie 13.10.943r. W rejonie wsi Połzuchy. Pierwsza rana – lekka, w ramię, druga – lekka, w brzuch, trzecia – w nogę.
Data i miejsce śmierci: Nieznana, prawdopodobnie 2.08.1944r. (uznany za zaginionego bez wieści)
Dodatkowe informacje:
W 5 kompanii służył także jego brat Władysław oraz kuzyni – Henryk Skotnicki, syn Józefa i Jan Skotnicki, syn Pawła
Opisywany jako niewysoki, łysiejący.
Opisywany jako dowcipny, pełen dystansu do siebie, skory do żartów (w tym na własny temat) i koleżeński.
Opracowano w oparciu o materiały CA MO RF oraz książkę „Początek Drogi. Lenino” A. Srogi.
Data i miejsce urodzenia: 15.08.1903r., wieś Choćkuny, Poliańska Wołost, Ujezd Oszmiański, Wilejska Obłast, Cesarstwo Rosyjskie (według innych źródeł – Wilno)
Narodowość: Polak
Wykształcenie:
Brak danych
Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:
Od 09.1918r. (w dokumentach pojawia się też data 12.12.1918r.) Służba w Armii Czerwonej.
W latach 30. przeniesiony do rezerwy.
W nieustalonym okresie służba w wojskach lub organach NKWD.
Mieszkał w Leningradzie, przy Fontance 30.
Pracował jako Inspektor w Miejskiej Radzie Osoawiachimu w Leningradzie.
W czerwcu 1941r. Powołany do służby, w stopniu podoficerskim.
Służba w (1? 3?) Leningradzkiej Dywizji Pospolitego Ruszenia na froncie Północno-zachodnim
Od 06.1941r. W Wojsku Polskim.
Dowódca 1 batalionu strzeleckiego 3pp 1DP.
Udział w bitwie pod Lenino:
Dowódca 1 batalionu strzeleckiego 3pp 1DP w stopniu kapitana
Z wniosku na Order Czerwonego Sztandaru:
„Kapitan Rodziewicz K. w czasie walk 12-13 października 1943r. w rejonie wsi Trigubowa-Lenino, dowodząc 1. batalionem dał się poznać jako wyjątkowo odważny i pełen poświęcenia oficer. W walkach w rejonie wzgórza 215,5 umiejętnie dowodził działaniami swojego batalionu dając dowód wysokiej wiedzy wojskowej i ogromnej siły woli.
W czasie nieprzerwanych dwudniowych walk cały czas, nie zważając na zagrożenie życia, Rodziewicz podczas nieprzerwanych nalotów wrogiego lotnictwa i silnego ognia artylerii i moździerzy przeciwnika prowadził obchód swoich kompanii, znajdując się cały czas na najbardziej odpowiedzialnych i niebezpiecznych odcinkach swojego batalionu.
12.10.1943r. Grupa niemców [tak w oryginale] okrążyła kapitana Rodziewicza i próbowała wziąć go do niewoli. Rodziewicz, nie tracąc woli, ostrzeliwywał się od zbliżających się niemców i z pomocą plutonowego Szpana F.A. strzelającego z automatu zmusił do ucieczki tę grupę przeciwnika i tym samym oddalił grożące mu niebezpieczeństwo. W nocy z 13 na 14 października 43r. Sprawdzał obronę [pozycję obronną] zajętą przez 3 kompanię, w tym czasie namierzy go niemiecki snajper, ale jego wystrzałowi w Rodziewicza przeszkodził plutonowy Szpan F.A., który z automatu zabił snajpera przeciwnika.
13.10.43 przeciwnik w sile do batalionu piechoty, wspieranego silnymi środkami ogniowymi 3 razy przechodził do kontrataku na [nieczytelne] batalion. Kapitan Rodziewicz umiejętnymi działaniami i właściwym wykorzystaniem swoich środków bojowych odparł wszystkie kontrataki przeciwnika.”
Służba i praca po bitwie pod Lenino:
1944r. – awans do stopnia majora.
1944r. – Zastępca dowódcy 1pp
Awans do stopnia podpułkownika przed 11.1944r.
Od 1945r. – Dowódca pułku ochrony rządu.
04.1946r. – powrót do ZSRR
17.06.1948r. – Przeniesiony do rezerwy.
Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):
Polskie:
Order Krzyża Grunwaldu IIIkl.
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (? – na podstawie zdjęcia)
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (? – na podstawie zdjęcia)
Krzyż Zasługi (klasa nieustalona)
Krzyż Zasługi (Złoty?) – 02.1946r., na podst. rozkazu nr 54
Krzyż Walecznych – 11.11.1943r. – za działania w bitwie pod Lenino
Medal „Zasłużonym na Polu Chwały” (klasa nieustalona)
Medal Zwycięstwa i Wolności
Medal „Za Warszawę”
Medal „Za Odrę, Nysę, Bałtyk”
Radzieckie:
Order Lenina – 24.06.1948r. – za wysługę lat.
Order Czerwonego sztandaru – 11.11.1943r. – za działania w Bitwie pod Lenino (patrz wyżej)
Order Czerwonego Sztandaru – 03.11.1944r. – za wysługę lat.
Medal „Za wyzwolenie Warszawy”
Medal „Za zdobycie Berlina”
Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami”
Rany i kontuzje:
14.08.1941r. – ranny koło stacji Kczany, Front Północno-Zachodni
03.03.1942r. – ranny koło wsi Pietuszki, Front Zachodni.
Data i miejsce śmierci: Brak danych
Dodatkowe informacje:
W dokumentach funkcjonuje też wersja nazwiska „Radziewicz”.
Sporządzono na podstawie danych z CA MO RF oraz ksiązki „Początek Drogi… Lenino” A. Srogi.
Data i miejsce urodzenia: 1909r., Kamieńskie, Imperium Rosyjskie
Narodowość: Ukrainiec (Według innych danych – Polak)
Wykształcenie:
Brak danych
Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:
W organach Bezpieczeństwa Państwowego/Spraw Wewnętrznych od 1933r.
11.13.1935r. – Awans do stopnia sierżanta GB na podstawie rozkazu NKWD ZSRR nr 820
Członek WKP/b/
Udział w wojnie od 1941r.
Pełnił służbę w Wydziałach Specjalnych/Smierszu
Od 1942r. Skierowany do pracy w polskich formacjach zbrojnych.
Skierowany do 1DP w maju 1943r.
od 14.05.1943r. Naczelnik Oddziału Informacji 1DP
Udział w bitwie pod Lenino:
Naczelnik Oddziału Informacji 1DP
Z wniosku na Order Czerwonego Sztandaru:
„Tow. Kożuszkin od pierwszych dni formowania 1 Korpusu Polskiego pełni funkcję naczelnika Oddziału Informacji, początkowo 1 Dywizji Piechoty, następnie 1 Korpusu Polskiego. Stale pomagał dowództwu w formowaniu i podwyższaniu zdolności bojowych kadr. Z pomocą tow. Kożuszko ujawniono znaczną liczbę szczególnie niebezpiecznych przestępców państwowych [tj. winnych przestępstw pospolitych], szpiegów, terrorystów, zdrajców. Dzięki codziennemu, efektywnemu kierowaniu podporządkowanym mu aparatem, w połączeniu z wysoką wiedzą i bogatym doświadczeniem w pracy operacyjnej osiągnął to, że aparat Oddziału Informacji znacząco podniósł swoją pracę [jakość swojej pracy]. W czasie działań bojowych Polskiej Dywizji, znajdując się pod ogniem przeciwnika, osobiście kierował pracownikami operacyjnymi aparatu. Dzięki kompetentnemu dowodzeniu tow. Kożuszko, podległy jemu aparat Oddziału Informacji efektywnie prowadził rozpracowanie agentury przeciwnika rzuconej do wywrotowych działań w Wojsku Polskim.”
Służba i praca po bitwie pod Lenino:
28.10.1943r. – awans do stopnia podpułkownika – na podstawie uchwały Rady Najwyższej ZSRR z 11.11.1943r. Nr 215/146
od 28.10.1943r. – Naczelnik Oddziału Informacji 1KP
22.10.1944r. – awans do stopnia pułkownika
od 07.1944r. – naczelnik Oddziału Informacji 1AWP
22.10.1944r. – 15.12.1945r. Szef zarządu Informacji ND WP
21.12.1945r. – powrót do ZSRR
Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):
Polskie:
Srebrny medal „Zasłużonym na Polu Chwały” – 11.11.1943r.(za udział w Bitwie pod Lenino)
Krzyż Zasługi (Srebrny?) – 5.09.1944r.
Krzyż Grunwaldu III kl. – 14.05.1945r.
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – 14.05.1945r.
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari – 3.08.1945r.
Medal Zasłużonym na Polu Chwały (klasa nieustalona) – 24.12.1945r.
Medal Zwycięstwa i Wolności – 26.10.1945r.
Medal Za Warszawę – 01.03.1946r.
Medal „Za Odrę, Nysę, Bałtyk” – 17.03.1946r.
Radzieckie:
Order Czerwonego Sztandaru – 11.11.1943r. – Za udział w Bitwie pod Lenino (patrz wyżej)
Order Czerwonego Sztandaru – 11.1944r. – za zasługi w zwalczaniu wrogiego elementu, szczególnie podczas walk o Warszawę i Łódź, gdzie stanął na czele grupy operacyjnej oraz za sukcesy w rozpracowaniu agentury AK w WP.
Medal „Za zasługi bojowe” – 3.11.1944r. – za wysługę lat
Order Czerwonego Sztandaru – 29.06.1945r.
Order Czerwonej Gwiazdy – 28.10.1944r.
Order Czerwonej Gwiazdy – 29.10.1948r. – za wysługę lat
Medal „Za Zwycięstwo nad Niemcami”
Medal „Za wyzwolenie Warszawy” (?)
Medal „Za zdobycie Berlina” (?)
Rany i kontuzje:
Brak
Data i miejsce śmierci: 1991r.
Dodatkowe informacje:
Do pracy w polskich formacjach skierowany m.in. ze względu na znajomość języka polskiego.
Data i miejsce urodzenia: 1906r., Witebsk (według innych źródeł Homel), Cesarstwo Rosyjskie
Narodowość: Polak
Wykształcenie:
Wyższe, Instytut Ekonomiki i Planowania w Mińsku w 1931r. (fakultet gospodarki narodowej).
Przeszkolenie wojskowe w trakcie studiów.
Roczny kurs oficerski
Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:
Mieszkał w ZSRR
Pracował jako ekonomista.
Służba wojskowa w 1932r. (w Armii Czerwonej)
Służba w 73 pułku zapasowym 19 Zapasowej Brygadzie Strzeleckiej (Armii Czerwonej) przed kwietniem 1943r.(?)
9.4.1943r.(?) – odkomenderowany do WP, dowódca kompanii rppanc 3 batalionu 3pp w stopniu podporucznika.
Udział w bitwie pod Lenino:
Na stanowisku dowódcy krppanc 3 batalionu 3pp.
Ciężko ranny w pierś 13.10.1943r. podczas bombardowania.
Z wniosku na Order Czerwonego Sztandaru:
„Podporucznik Katkowski F. W. w walkach 12-13 października 1943r. w rejonie wieś Trygubowo-Lenino. Nie bacząc na słaby stan własnego zdrowia za cały okres walk przezwyciężając trudności fizyczne nieprzerwanie dowodził i kierował swoją kompanią. Kompania rppanc w [nieczytelne – szczególnie?] trudnej ogólnej sytuacji bojowej została rozśrodkowana wzdłuż całego frontu batalionu na przestrzeni 600-700 metrów. Nie zważając na to podporucznik Katkowski nieprzerwanie wizytował wszystkie załogi rusznic przeciwpancernych.
13.10.43 w czasie natarcia batalionu miał miejsce nalot lotnictwa przeciwnika, podczas którego rozbito 2 rusznice przeciwpancerne. Podporucznik Katkowski natychmiast pojawił się na tym miejscu i swoim męstwem i poświęceniem podniósł ducha bojowego żołnierzy, rozkazał strzelać do nacierających czołgów pociskami przeciwpancernymi z karabinów i przygotować granaty przeciwpancerne, w rezultacie czego uszkodzono jeden niemiecki czołg i atak czołgów został odparty.
W czasie walk podporucznik Katkowski okazał odwagę i poświęcenie a żołnierze jego kompanii dali przykład dyscypliny w walce. W walce 13.10.1943r. został ciężko ranny w pierś.”
Data i miejsce urodzenia: 03.11.1911r. (według niektórych źródeł: 1909r.), Kijów, Cesarstwo Rosyjskie
Narodowość: Polak
Wykształcenie:
Cywilne: brak danych
Wojskowe:
między 1931 a 1941r. – Tambowska Szkoła Kawalerii
1943r – Kurs doskonalenia oficerów przy Akademii im. Woroszyłowa w Moskwie.
Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:
08.11.1931r. – powołany do słuzby w Armii Czerwonej
Od 09.1941r. – udział w walkach na Froncie Południowym i Dońskim
06.07.1942r. – 09.02.1943r. – Dowódca 206 pułku strzeleckiego, 99SD, 66Armii
Udział w bitwie Stalingradzkiej
30.01.1943r. – pułk pod jego dowództwem zajął teren cmentarza zaykając okrążenie wokół fabryki traktorów, umożliwiając siłom głównym szturm na okrążone pozycje niemieckie
Od 08.1943r. – w Wojsku Polskim.
Zastępca dowódcy 1DP, podpułkownik
Udział w bitwie pod Lenino:
Zastępca dowódcy 1DP, podpułkownik.
Z wniosku odznaczeniowego na Order Czerwonego Sztandaru:
„Pracując jako zastępca dowódcy 1 Polskiej Dywizji orzymał ogólne zadanie bojowe zorganizować w czasie natarcia 12 października 43 roku przeprawę przez rzekę Mierję artylerii i czołgów. Osobiście dowodził przeprawą czołgów i organizował prace celem przebycia przez nie błota. W czasie walki 12 i 13 października podpułkownik Galicki otrzymał zadanie uzupełniające: nawiązać łączność z drugim pułkiem piechoty i praktycznie dowodzić nim w walce. Pod nieprzerwanym bombardowaniem i obstrzałem moździerzy, karabinów maszynowych i snajperów kilkukrotnie przechodził z punktu dowodzenia dywizji na przedni skraj [pozycji] 2 pułku strzeleckiego [piechoty]. Decyzjami podejmowanymi na miejscu niejednokrotnie pomagał z sukcesem decydować o zadaniach bojowych na prawej flance , umiejętnym prowadzeniem ognia artyleryjskiego zniszczył ostatnie punkty ogniowe przeciwnika we wsi Połzuchy, zapewniając tym samym zajęcie jej przez nasze pododdziały, innym razem umiejętnym manewrowaniem ciężkim działem zapewnił utrzymanie zajętych pozycji i rozgromienie kontratakującego wroga, za trzecim razem szybko rozśrodkowawszy w czasie bombardowania działa przeciwpancerne ocalił je od ciężkich strat. W ciężkiej sytuacji na lewej flance połączył się z 3 pułkiem i organizował podejście 1 i 3 batalionu, tym samym zapewniając utrzymanie zajętych pozycji. W czasie walki szybko orientował się w sytuacji i dawał konkretne, dokładne rozkazy i na bieżąco informował dowódcę Dywizji. W ogólnej swojej działalności dał przykład dowódcy wojskowego, który w pełni uczestniczył w systematycznym szkoleniu i wychowaniu pododdziałów.”
Służba i praca po bitwie pod Lenino:
11-12.1943r. – awans do stopnia pułkownika
18.03.1944r. – awans do stopnia generała brygady
1.01. – 1.09.1944r. – dowódca 3DP; Oddał się do dyspozycji dowództwa i przekazał dowodzenie gen. Zajkowskiemu po nieudanym szturm na Warszawę.
1945r. – dowódca 1 Szkolnej DP, następnie powstałej z niej 18DP (według innych danych – naczelnik szkoły dywizyjnej)
1945-02.1946r. – dowódca 14DP
02.1946r. – powrót do ZSRR
Służba w sztabie Środkowoazjatyckiego Okręgu Wojskowego
1951r. (lub 20.04.1961r.) -przejście w stan spoczynku.
Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):
Polskie:
Order Krzyża Grunwaldu III klasy
Złoty medal „Zasłużonym na Polu Chwały” – 11.11.1943r. – za udział w bitwie pod Lenino
Radzieckie:
Order Czerwonego Sztandaru – 1941r.
Order Czerwonego Sztandaru – 11.11.1943r. (za udział w bitwie pod Lenino – patrz wyzej)
Order Czerwonego Sztandaru – 1954r. (prawdopodobnie za wysługę lat)
Order Czerwonej Gwiazdy – 1944r. – za wysługę lat
Medal „Za obronę Stalingradu” – 1944r.
Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945r.” – 1945r.
Medal „za wyzwolenie Warszawy” -1945r.
Medal „30 lat Radzieckiej Armii i Marynarki”
Medal „40 lat Radzieckich Sił Zbrojnych”
Rany i kontuzje: Brak danych, do października 1943r. żadnych nie miał
od 21.10.1943r. podporucznik, zastępca dowódcy 2pp ds. polityczno-wychowawczych
Udział w bitwie pod Lenino:
podporucznik, zastępca dowódcy 2pp ds. polityczno-wychowawczych
Z wniosku odznaczeniowego na Order Czerwonego Sztandaru z 28.10.1943r.:
„12 i 13 października brał udział w walkach pod wsią Połzuchy.
Pełniąc obowiązki zastępcy dowódcy batalionu ds. polityczno wychowawczych porucznik Wachtel od samego początku natarcia znajdował się w kompaniach swojego batalionu [i] osobistym przykładem zwiększał zryw natarcia żołnierzy i oficerów i pociągał ich za sobą.
Podczas przerwania pierwszej linii obrony przeciwnika wziął do niewoli osobiście 4 niemców [tak w oryginale] a potem z grupą żołnierzy w sile kompanii zaczął przemieszczać się w głąb wrogiego terytorium na zachód od wsi Połzuchy, od razu wiódł swoich żołnierzy do ataku na bezimienne wzgórze, koniec końców zajmując je.
Dowodził odparciem 4 kontrataków przeciwnika, okazywał wyjątkową odwagę i bohaterstwo.”
Służba i praca po bitwie pod Lenino:
Po 11.11.1943r. – Awans do stopnia kapitana
?-12.1944r. – Lektor 1DP
7.12.1944 – 1.06.1945r. zastępca dowódcy 6DP ds. polityczno-wychowawczych
Wykładowca WAP
od 1960r. Profesor WAP
1964 – 1968r. – redaktor naczelny Zeszytów Historycznych WAP
Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):
Polskie:
Srebrny Medal „Zasłużonym na Polu Chwały” – 11.11.1943r. – za udział w Bitwie pod Lenino
Medal Zwycięstwa i Wolności
Radzieckie:
Order Czerwonego Sztandaru – 11.11.1943r. – za udział w bitwie pod Lenino (patrz wyżej)
Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945”
Rany i kontuzje:Brak Danych
Data i miejsce śmierci: 31.12.1968r., Warszawa
Dodatkowe informacje:
W obsadzie stanowisk 2pp figuruje jako syn Leona lub Alojzego.
Imię ojca „Leon” potwierdza wniosek odznaczeniowy na Order Czerwonego Sztandaru
Data i miejsce urodzenia: 8.05.1902r. Okładne, Cesarstwo Rosyjskie
Narodowość: Polak
Wykształcenie:
6 klas szkoły powszechnej w Barze – 1917r.
Oficerska Szkoła Artylerii, Kijów, 1931r.
Leningradzka Akademia Wojskowa 1934r.
Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:
Od 01.05.1924r. Służba w Armii Czerwonej
2 Kaukaski pułk piechoty – 1924r., udział w tłumieniu powstania w Gruzji.
1938r. – kursy doskonalenia oficerów w Moskwie.
?-08.1941r. – dowódca dywizjonu, 383 pah 86DP;
08-10.1941 – Szef sztabu 909 pa
10.1941 – 12.1942r. – szef sztabu artylerii 336DP
12.1942 – 05.1943 – dowódca artylerii 336DP, pułkownik
Od 17.05.1943r. – służba w WP
05-20.11.1943r. – dowódca artylerii 1DP
Udział w bitwie pod Lenino:
Dowódca Artylerii 1DP
Z wniosku odznaczeniowego na Order Czerwonego Sztandaru:
„Podczas przerywania pasa umocnień przeciwnika na rubieży POŁZUCHY-TRIGUBOWA na artylerii 1DP oraz artylerii podporządkowanej i podległej spoczywała wielka odpowiedzialność.
Osobiście przeprowadzając rozpoznanie obrony przeciwnika i bojowych szyków swoich jednostek, dowódca artylerii 1PPD pułkownik BEWZIUK postawił wszystkim grupom dokładne zadania dla przełamania wrogiej obrony, organizował współdziałanie artylerii z piechotą i czołgami. W przeddzień walk sprawdził czy zadania zostały w terenie wyjaśnione ich wykonawcom. W pełni zdołał zapewnić zrozumienie przez każdego dowódcę zadań dywizji jako całości i każdego pułku z osobna. Dowódcy grup w dynamice boju odczuwali twarde dowodzenie ze strony dowódcy.
Kwestia jasnej spójności i wspólnej pracy starszych oficerów 1PPD z oficerami Armii Czerwonej została w pełni umożliwiona.
Osobiście dysponując silną grupą artyleryjską PP dywizji w składzie trzech pułków artylerii, znajdował się przez cały czas trwania walk na punkcie dowodzenia razem z dowódcą dywizji pod wpływem nieustannych, zawziętych bombardowań ze strony wrogich samolotów pułkownik Bewziuk zdecydowanie wpływał na udane przemieszczanie się naszej piechoty i czołgów naprzód.
Wszystkie kontrataki piechoty przeciwnika, wspierane działami samobieżnymi zostały odparte z dużymi stratami dla Niemców.
Dywizja wykonała powierzone jej zadanie, przy odsłoniętych obu flankach.
Będąc doświadczonym frontowym artylerzystą pułkownik Bewziuk [-] kulturalny, energiczny i nieustraszony oficer mający duże zdolności organizatorskie. Stale surowy dla siebie i podwładnych.”
Służba i praca po bitwie:
20.11.1943 – 27.09.1945r. – dowódca 1DP
13.03.1944r. – awans do stopnia generała brygady
01.08.1945r. – awans do stopnia generała dywizji
09.1945 – 11.1946r. – Dowódca Lubelskiego OW
27.11.1946 – 09.1948r. – inspektor artylerii Śląskiego OW
30.09.1948 – 12.04.1950r. – Główny Inspektor Artylerii WP
12.04 – 01.09.1950r. – Zastępca głównego inspektora artylerii WP
09.1950 – 12.1951r. – Zastępca dowódcy artylerii WP
12.1951 – 27.03.1953r. – wyższe kursy doskonalenia oficerów – Moskwa
27.03 – 25.11.1953r. – Szef Artylerii Śląskiego OW
25.11.1953 – 12.11.1955r. – Szef Artylerii Warszawskiego OW
Od stycznia 1956r. Służba w Armii Radzieckiej
Od 13.02.1956r. Generał-lejtnant w stanie spoczynku
Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):
Polskie:
Order Sztandaru Pracy I klasy – 1954r.
Order Odrodzenia Polski III klasy – 1945r.
Order Krzyża Grunwaldu III klasy – 1945r.
Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari – 11 maja 1945r.
Krzyż Srebrny Order Virtuti Militari V klasy – 11 listopada 1943r.
Złoty Krzyż Zasługi – 23.02.1946r. (rozkaz nr.54)
Złoty Medal „Zasłużonym na Polu Chwały” – 1951r.
Medal za Warszawę 1939–1945
Medal za Odrę, Nysę, Bałtyk
Srebrny Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”
Brązowy Medal Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny
Złota Odznaka „Na Straży Pokoju” – 1976r.
Radzieckie:
Order Lenina – 16.02.1945r.
Order Lenina – 15.11.1950r. – przypuszczalnie za wysługę 25 lat w Armii Czerwonej
Order Czerwonego Sztandaru 1943r. – za udział w bitwie pod Lenino (patrz wyżej)
Order Czerwonego Sztandaru 05.11.1954r. – prawdopodobnie za wysługę 20 lat w Armii Czerwonej
Order Czerwonego Sztandaru 11.10.1968r. – prawdopodobnie w upamiętnieniu rocznicy Bitwy pod Lenino
Order Kutuzowa I stopnia – 29.05.1945r. – za forsowanie Odry i dalsze walki na terenie Niemiec.
Order Wojny Ojczyźnianej I klasy – 06.04.1985r. – nadanie jubileuszowe
Order Czerwonej Gwiazdy 05.11.1942r. – za wzorową pracę sztabową w sztabie artylerii 336DP, pierwotny wniosek był na medal „Za zasługi Bojowe”
1941-1943 – oficer Wojsk Ochrony Kolejowej NKWD, Charków, Stalingrad; ostatni stopień:major
1941-1943 – członek WKP(b)
Od 1943r. – członek PPR (później PZPR)
1943r. – współorganizator ZPP
Od 5.05.1943r. – w WP
1943r. – zastępca Dowódcy 1DP ds. polit-wych.
1943-1945 – zastępca Dowódcy 1KP ds. polit-wych.
udział w Bitwie pod Lenino:
zastępca Dowódcy 1DP ds. polit-wych.
Z wniosku odznaczeniowego na Order Lenina z 30.10.1943r.:
„Pułkownik Sokorski W. M. początkowo zastępca dowódcy 1 Polskiej Dywizji Piechoty im. Kościuszki, a następnie zastępca dowódcy 1 Korpusu Polskiego do spraw politycznych, w czasie organizowania dywizji i jej przygotowywania do działań bojowych, wykonał ogromną pracę organizacyjną i polityczną.
W swojej pracy praktycznej przykładał wyjątkową uwagę do prawidłowego doboru kadr i zdołał w ten sposób zapewnić jednostkom dywizji dobrą kadrę oficerską i pracowników politycznych.
W codziennej pracy okazał czujność i uwagę, nie bacząc na nadzwyczaj trudne warunki, właściwą i rozumną organizacją pracy politycznej – zapewnił ideologiczne zjednoczenie wszystkich żołnierzy i oficerów dywizji i jej wysoki poziom moralno-polityczny zaprezentowany w walkach.
W walkach 12-13 października r rejonie Trigubaowa-Lenino, pułkownik Sokorski cały czas znajdował się na pierwszej linii 1 pułku piechoty. Biorąc osobiście udział w walkach, dowodząc operacja opanowania wsi Tigubowa. W czasie zawziętych kontrataków przeciwnika, wspieranych czołgami, lotnictwem i silnym ogniem artylerii, umiejętnie organizował obronę i niejednokrotnie wiódł pododdziały do ataku, dowodząc wyjątkowego męstwa, odwagi i poświęcenia.
W drugim dniu walk, na odcinku 3 pułku piechoty wytworzyła się wyjątkowo ciężka sytuacja, tzn. przeciwnik rzucał piechotę, czołgi i durze siły lotnictwa, próbując 7 razy kontratakować szyki bojowe pułku.
Pułkownik Sokorski nie tracąc siły woli, na chłodno oceniał tworzącą się sytuację – ustanowił łącznośc z batalionami 3 pułku piechoty, prawidłowymi i zdecydowanymi działaniami odbił wszystkie kontrataki przeciwnika i zapewnił umocnienie osiągniętych sukcesów.”
Służba i praca po bitwie pod Lenino:
Od 1945r. poza Wojskiem Polskim
Poseł KRN
Poseł sejmu PRL
1948-1975 – w KC PZPR
1952-1956 – Minister Kultury i Sztuki
1956-1973 – Przewodniczący Komitetu ds. Radia i Telewizji
1966-1990 – redaktor naczelny „Miesięcznik a Literackiego”
Członek ZBOWID – 1971-1983 w ZG ZBOWID
1988r. – awansowany do stopnia generała brygady
Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):
Polskie:
Order Budowniczych Polski Ludowej
Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari
Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari – 11.11.1943r. – za działania podczas bitwy pod Lenino
Order Sztandaru Pracy I klasy
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – 1949
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – 196
Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju”
Medal 40-lecia Polski Ludowej
Medal 30-lecia Polski Ludowej
Medal 10-lecia Polski Ludowej
Medal im. Ludwika Waryńskiego
Radzieckie:
Order Lenina – 11.11.1943r. – za udział w bitwie pod Lenino (patrz wyżej)
Medal „Za umacnianie współpracy bojowej” – 23.04.1989r.
Medal „Dwadzieścia lat zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
Medal „Trzydzieści lat zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
Medal „Czterdzieści lat zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
Rany i kontuzje:
Brak
Data i miejsce śmierci: 2.05.1999r., Warszawa
Dodatkowe informacje:
Pisarz, autor około 30 książek i licznych artykułów.
Ostatni mój artykuł poświęcony czerwonoarmistom poza Wojskiem Polskim (https://grh18pp.business.blog/2020/12/19/historia-pewnego-medalu/) prezentował sylwetkę przedstawiciela jednej z licznych w ZSRR mniejszości narodowych – Tatara. Tak się złożyło, że bohaterem niniejszego tekstu będzie Uzbek. Tym razem samych odznaczeń nie będzie. Zestaw dokumentów po szeregowym Abidchodżajewie nabyłem wiele lat temu i nigdy nie miałem możliwości nabycia jego orderów czy choćby późniejszych medali. Mimo wszystko uważam jednak, że historia jest ciekawa i zasługuje na osobny, choćby krótki artykuł.
Said-Karim (lub Said Karimowicz – różnie podają różne dokumenty) urodził się… No właśnie… W 1911 albo w 1915r. Trudno zdecydować kiedy, bo daty w dokumentach rozkładają się niemal równo po połowie. Wiadomo natomiast, że urodził się w stolicy Uzbekistanu – Taszkiencie.
Przed atakiem Niemiec na ZSRR ukończył technikum medyczne w Taszkiencie, zdobywając zawód felczera. Mieszkał w rodzinnym mieście i zdążył się ożenić. Prawdopodobnie pracował w zawodzie.
W chwili wybuchu wojny radziecko-niemieckiej większość personelu medycznego została powołana do wojska. Naszego bohatera jednak to ominęło. Może jego praca była potrzebna, a może akurat miał szczęście. Ponoć Uzbekistan w początkowym okresie wojny dał Armii Czerwonej stosunkowo niewielu poborowych, dostarczając więcej rekrutów dopiero pod koniec wojny. W każdym razie felczer Abidchodżajew do wojska nie trafił. Do czasu. Konkretniej do maja 1942r. Albo 15 lutego 1943r. Albo może do kwietnia 1943r.? I w tej kwestii dokumenty podają rozbieżne informacje. Wiadomo natomiast, że został powołany przez Oktiabrski RWK. Ponieważ mieszkał w Oktiabrskim Rajonie, wykluczyć tu można ewentualność, że został zmobilizowany tak późno ze względu na przebywanie poza miejscem zamieszkania.
Co niezwykłe, do wojska trafił jako zwykły szeregowy, na stanowisko strzelca. Wobec braków wyszkolonego personelu medycznego, absolwenci szkół średnich o profilu medycznym byli bardzo poszukiwani i prędko trafiali do odpowiednich oddziałów, nierzadko już ze stopniem podoficerskim lub oficerskim (tym bardziej, że podczas edukacji przechodzili przeszkolenie wojskowe).
Podstawowe przeszkolenie przeszedł prawdopodobnie w 27 samodzielnym batalionie szkolnym 24 Zapasowej Dywizji Strzeleckiej.
Na front trafił… i znów nie wiadomo – w lutym czy w kwietniu 1943r.? W każdym razie już w sierpniu 1944r. był szeregowym strzelcem w 1 kompanii strzeleckiej 920 pułku strzeleckiego 247 Rasławskiej Dywizji Strzeleckiej.
W październiku 1944r. pułk walczył na Łotwie. To właśnie tutaj szeregowiec Abidchodżajew wyróżnił się po raz pierwszy i prawdopodobnie zwrócił na siebie uwagę jako medyk. Wspierając rozpoznanie bojem najwyraźniej nie mógł uwolnić się od swojego powołania.
22 października 1944 roku po dwuminutowym ostrzale moździerzowym oddział zwiadowczy wdarł się do transzei przeciwnika. Tow. Abidchadżajew [tak w oryginale] działając w grupie wsparcia jako jeden z pierwszych wdarł się do niemieckiej transzei i ogniem swojego automatu osłaniał lewą flankę oddziału zwiadowczego.
Nie licząc się z ogniem przeciwnika podczas powrotu do własnych transzei wyniósł z pola boju rannych czerwonoarmistów z ich bronią.
Za Okazane męstwo i nieustraszoność podczas wykonywania rozpoznania bojem'[,] w rezultacie którego wzięto do niewoli trzech niemieckich żołnierzy'[,] tow. Abidchadżajew zasługuje na odznaczenie państwowe – Order “Czerwona Gwiazda”
Czy od razu dostrzeżono jego smykałkę do zajmowania się rannymi? Czy zwrócono może uwagę na to, że opatrzył ich w sposób profesjonalny? Tego niestety nie wiadomo.
Wiadomo natomiast, że w szeregach 247 DS przebywał do 3 marca 1945r. Wiadomo także, że w międzyczasie ktoś faktycznie zwrócił uwagę na medyczne wykształcenie szeregowca Abidchodżajewa, ponieważ następnie trafił do 1 kompanii 1 batalionu 1208 pułku strzeleckiego na stanowisko instruktora sanitarnego. Pomimo, że było to stanowisko podoficerskie, nasz bohater w dalszym ciągu był szeregowym.
Pomimo tego najwyraźniej sprawdzał się jako saninstruktor. Na drugi Order Czerwonej Gwiazdy zapracował w kwietniu 1945r. podczas forsowania przez pułk kanału Odra-Szprewa (prawdopodobnie rejon Brieskow-Wiesenau-Ziltendorf; dziennik bojowy pułku za kwiecień 1945r. nie jest dostępny):
W walce podczas forsowania kanału Oder-Spree 17.04.45r. pod ogniem przeciwnika wyniósł z pola walki 23 ciężko rannych żołnierzy z ich bronią i 4 oficerów[.] wielu lekko rannym udzielił pierwszej pomocy.
Wniosek krótki i zwięzły, jednak za prostym opisem działań kryje się długa i żmudna praca.
W pułku pozostał do końca wojny.
Co ciekawe, gdy 17 maja 1945r. otrzymał nową książeczkę czerwonoarmisty, jako stanowisko wpisano mu „felczer”. De facto było to stanowisko oficerskie. A jednak mimo kwalifikacji, Said Abidchodżajew pozostawał szeregowym i nie zmieniło się to już do końca jego służby wojskowej.
Zwraca uwagę zapis w rubryce stopień i funkcja – “czerwonoarmista [szeregowy] felczer”
16 Czerwca 1945r. został przeniesiony do 5 kompanii 2 batalionu 112 gwardyjskiego pułku strzeleckiego 39 Dywizji Strzeleckiej.
Na podstawie dekretu 25 Września 1945r. został 8 października zdemobilizowany według rocznika. Nie da się jednak odczytać roku – a pozwoliłoby to na rozstrzygnięcie wątpliwości odnośnie daty urodzenia.
O jego dalszym życiu wiadomo niewiele. 7 maja 1965r. otrzymał medal dwudziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej. Ciekawostką jest fakt, że dokument podaje stopień wojskowy – szeregowiec gwardii. Osobom niebędącym w czynnej służbie wojskowej zwykle stopnia nie wpisywano. Interesujące jest także użycie gwardyjskiego stopnia – w żadnym z zachowanych wcześniejszych dokumentów nie ma informacji o stopniu gwardyjskim, choć ostatnia jednostka w której służył niewątpliwie była jednostką gwardyjską. Dokument wystawiony został przez Kirowski RWK miasta Taszkient, co wskazuje, że być może się przeprowadził do innego Rajonu, pozostając jednak w rodzinnym mieście.
Pięć lat później otrzymał także odznakę XXV-lecia zwycięstwa (tym razem stopień podano po prostu jako szeregowy, legitymacje te miały rubrykę przewidzianą na stopień wojskowy).
W tym samym 1970 roku otrzymał także medal za wybitną pracę na rocznicę stulecia urodzin Władimira Ilicza Lenina. Dokument wystawiony został przez Kujbyszewską Rajonową Radę Delegatów Robotniczych, co może wskazywać na kolejną przeprowadzkę.
Prawdopodobnie pracę zawodową zakończył około 1978r., w tym bowiem roku nadano mu medal „Weteran Pracy”.
Ostatni ślad po szeregowym Abidchodżajewie, to informacja o nadaniu jubileuszowego Orderu Wojny Ojczyźnianej w 1990r. (z pięcioletnim opóźnieniem!). Z niewyjaśnionych przyczyn, nadano mu order drugiej klasy (jako żołnierzowi frontowemu, posiadaczowi odznaczeń bojowych powinien mu przysługiwać order I klasy). Przyjąć więc można, że zmarł po tej dacie.
Na marginesie, z innej już perspektywy warto spojrzeć na wpisy w jego książeczce czerwonoarmisty – choć informacja jest niepełna i pochodzi głównie z maja 1945r., daje pewne wyobrażenie na temat tego jakie elementy umundurowania i wyposażenie mógł posiadać instruktor sanitarny.
Strony z książeczki z wykazem wydanych przedmiotów umundurowania i wyposażenia.
Brak jest informacji o torbie medycznej czy jakichkolwiek innych elementach oporządzenia (ładownice, zasobniki na granaty czy nawet manierka).
Jako broń od 2 maja miał automat PPSz (choć wiemy, że pistolet maszynowy posiadał także podczas służby w 920ps), tego samego dnia dostał także nową maskę przeciwgazową.
26 czerwca zdał broń i maskę, a w zamian wydano mu karabin (prawdopodobnie Mosina, choć brak informacji o konkretnym modelu), nową maskę i łopatkę piechoty. Podkreślić należy, że brak wcześniejszego wpisu o łopatce nie oznacza koniecznie, że uprzednio takowej nie posiadał – rzadko zdarzało się po prostu, by fakt wydania łopatki wpisano do książeczki.
Artykuł pierwotnie ukazał się w początkach 2019r. na dawnej stronie GRH, na portalu dobroni.pl (https://dobroni.pl/artykul/czerwonoarmisci-w-wojsku/561931). Akurat tak się złożyło, że gdy przenosiłem zawartość na nową stronę, w moje ręce trafił drugi zestaw dokumentów po majorze Pietrzykowskim. W związku z tym postanowiłem artykuł uzupełnić o nowe dane, do tego czasu część szóstą cyklu pozostawiając niedostępną. Ponieważ jednak przez ten czas artykułu nie uzupełniłem, zdecydowałem się pozostawić go w dotychczasowej formie, na końcu dodając suplement wraz ze zdjęciami dodatkowych materiałów.
Stefan Pietrzykowski ok. 1983r., jeszcze w stopniu kapitana rezerwy. Jak widać, weteran niezbyt ściśle trzymał się przepisów dotyczących sposobu noszenia odznaczeń. Zdjęcie dzięki uprzejmości Muzeum Bohaterskiej Obrony i Wyzwolenia Sewastopola
W poprzednich odsłonach serii starałem się oprzeć na literaturze i na dokumentach z archiwów radzieckich. Niestety, jak pokazał choćby przypadek sierżant Bałaszowej, nie zawsze jest to możliwe. W przypadku majora Stefana Pietrzykowskiego zdawało się, że nie będzie problemu – służył w jednej z pierwszych jednostek Wojska Polskiego na Wschodzie, więc literatury nie brakuje, a do tego był oficerem Armii Czerwonej, więc powinno się udać pozyskać arkusz ewidencyjny z CA MO RF. Niestety, jedyną wzmiankę w literaturze znalazłem w monografii 1 pal, gdzie porucznik Pietrzykowski figuruje w spisie oficerów, a w archiwum nie udało się odnaleźć ani arkusza, ani nawet karty ewidencyjnej starego typu (prawdopodobnie dlatego, że służbę w radzieckich siłach zbrojnych zakończył w Marynarce Wojennej, a dostęp do arkuszy ewidencyjnych w Gatczynie jest, póki co, niemożliwy). Jednak wśród dokumentów pozostałych po oficerze znalazłem jeden punkt zaczepienia – list z Muzeum Bohaterskiej Obrony i Wyzwolenia Sewastopola z podziękowaniem za ofiarowane pamiątki. Ze zdziwieniem odkryłem, że muzeum w dalszym ciągu działa i, co więcej, bez problemu udało mi się nawiązać kontakt i otrzymać kopie zachowanej w muzeum spuścizny weterana. Pozwoliło to uzupełnić większość luk w jego życiorysie.
Czasami niestety nawet posiadając szeroki zakres dokumentów z różnych źródeł trudno ustalić chociaż podstawowe fakty. Na przykład taki szczegół jak data urodzenia. W przypadku późniejszego oficera mundurowego 1 pal, dokładnie połowa źródeł podaje rok 1902, a druga połowa – 1901. Można by spróbować zaufać temu źródłu, które podaje datę najdokładniejszą – w tym wypadku byłaby to książeczka pracy z 1935r., podająca jako datę urodzenia wrzesień 1902 roku. Problem w tym, że sam oficer w kwestionariuszu wypełnionym w roku 1984 podawał, że urodził się w 1901r. Podobnie rzecz ma się z miejscem urodzenia, chociaż wobec faktu, że tylko wypis z ewidencji wojskowej podaje Warszawę, możemy przyjąć, że zgodnie z pozostałymi źródłami urodził się w Zawichoście. Z informacji otrzymanych z muzeum wynika jednak, że rodzina wkrótce przeniosła się do Warszawy i być może stąd wzięła się pomyłka.
Książeczka pracy Stefana Pietrzykowskiego (zbiory autora)
O jego rodzicach nie wiadomo wiele, z informacji muzeum wiadomo, że jego ojciec, Piotr Pietrzykowski, był stolarzem.
Niewiele także wiadomo o odebranym przezeń wykształceniu – książeczka pracy podaje wykształcenie średnie, jednak raczej nie było ono pełne, gdyż już w 1915 roku (a więc przyjmując datę urodzenia 1901 – w wieku 14 lat) został zmobilizowany do prac przy budowie umocnień i wkrótce, wraz z wycofującym się 14 Korpusem, znalazł się w Rosji. W tym momencie ponownie wersje się różnią – z krótkiego życiorysu sporządzonego przez pracowników muzeum wynika, że od wiosny 1916 roku pracował jako chłopiec kuchenny na parostatku na Wołdze, a później w tym samym zawodzie w hotelu „Birża” w Kazaniu, podczas gdy z książeczki pracy, choć niejednoznacznie, wynika, ze od maja 1915 do września 1918r. pracował latem jako uczeń kucharza na Wołdze, a zimą w hotelu w Kazaniu. Według książeczki, brak dokumentów potwierdzających zatrudnienie, toteż raczej niemożliwym będzie ustalenie jak było naprawdę. W 1918r. został współpracownikiem partii i w październiku tego roku otrzymał stanowisko pisarza lub sekretarza w Ujezdnym Komitecie Komsomołu w Swijażsku (Miasto w Tatarstanie, u ujścia Swijagi do Wołgi). W 1919r. został pełnoprawnym członkiem partii, a w czerwcu tego roku został wybrany przewodniczącym komitetu RKSM. Co ciekawe, sam weteran w 1983r. podawał, że w Swijażsku był pisarzem w Rejonowym Komisariacie Wojskowym, informacja ta jednak nie znajduje potwierdzenia w innych dokumentach.
Praca w Komsomole chyba jednak niezbyt mu odpowiadała, gdyż wkrótce (we wrześniu 1919) zgłosił się na ochotnika do Armii Czerwonej i został żołnierzem samodzielnego batalionu narciarzy. Z dokumentów wynika, że do batalionu zgłosiło się wówczas wielu komsomolców ze Swijażska, prawdopodobnie był to więc efekt jakiejś większej akcji propagandowej. W szeregach batalionu przebył cały jego szlak bojowy od Nowosybirska do Irkucka, tocząc walki przeciwko wojskom generała Kołczaka. Po zwycięstwie nad „białymi” na Syberii, narciarzy batalionu włączono w skład 51 Dywizji Strzeleckiej Bluchera. Stefan Pietrzykowski został tam skierowany do dywizyjnej szkoły partyjnej, po ukończeniu której otrzymał stanowisko politruka 6. Kompanii 456. pułku strzeleckiego. Razem z dywizją trafił na Krym. Tam wziął udział w walkach na przyczółku Kachowskim i w szturmie Perekopu, gdzie został ranny. Następnie brał udział w walkach z siłami generała Wrangla o Sewastopol. Po zakończeniu walk został skierowany na granicę z Rumunią.
Stefan Pietrzykowski jako czerwonoarmista, 1921r. Zwraca uwagę czysto dekoracyjna szaszka (być może własność zakłądu fotograficznego) oraz odznaka dowódcy na piersi. Zdjęcie dzięki uprzejmości Muzeum Bohaterskiej Obrony i Wyzwolenia Sewastopola.
W 1922r., po zakończeniu wojny domowej, wysłany został do Odesskiej Szkoły Artylerii im. Frunzego, którą ukończył w roku 1926, po czym skierowano go na stanowisko dowódcy plutonu artylerii w twierdzy kronsztadzkiej, podległej Obronie nabrzeżnej Floty Bałtyckiej. Prawdopodobnie w październiku 1929 roku został zdemobilizowany z powodu choroby.
Stefan Pietrzykowski (stoi po prawej) wśród absolwentów kursu artylerii nabrzeżnej, Odessa, 1926r. Zdjęcie dzięki uprzejmości Muzeum Bohaterskiej Obrony i Wyzwolenia Sewastopola.
Prawdopdodobnie zdjęcie kursantów szkoły artylerii im. Frunzego w Odessie, 1926r. Zdjęcie dzięki uprzejmości Muzeum Bohaterskiej Obrony i Wyzwolenia Sewastopola.
Stefan Pietrzykowski jako dowódca plutonu artylerii, Kronsztad, ok. 1927-1929r. Zdjęcie dzięki uprzejmości Muzeum Bohaterskiej Obrony i Wyzwolenia Sewastopola.
Wczesna książeczka żołdu Stefana Pietrzykowskiego. Zdjęcie dzięki uprzejmości Muzeum Bohaterskiej Obrony i Wyzwolenia Sewastopola.
Po zakończeniu służby wojskowej szukał rozmaitych sposobów zarobkowania w Leningradzie. Już w grudniu 1929r. został współpracownikiem „specjalnego rejestru” w Leningadzkim oddziale Sowkina (Przedsiębiorstwo obejmujące cały rynek filmowy w ZSRR, zlikwidowane w 1930r.). Już po czterech miesiącach znalazł zatrudnienie jako mechanik w Leningradzkim Państwowym Zakładzie Optyczno-Mechanicznym (GOMZ, później LOMO, znany radziecki producent optyki a także sprzętu fotograficznego) jako mechanik. Prawdopodobnie sprawdzał się w tym zawodzie, chociaż brakowało mu doświadczenia, bo w październiku został wysłany na kurs do Trustu Tłuszczowego w Wołogdzie, gdzie następnie odbywał praktyki. W marcu 1931r. powrócił na stanowisko mechanika w GOMZ, gdzie pracował do chwili zwolnienia na własne życzenie w listopadzie 1934r. Prawdopodobnie w 1932 lub 1933r. zawarł związek małżeński z Elżbietą Łapszyną. W 1934r. przyszła na świat ich córka- Lucyna.
Stefan Pietrzykowski jako cywil, ok. 1934-1935r. Zdjęcie dzięki uprzejmości Muzeum Bohaterskiej Obrony i Wyzwolenia Sewastopola.
Od razu po zakończeniu pracy w zakładach optycznych podjął pracę jako mechanik w Instytucie Fotografii Lotniczej, niestety już w lutym roku następnego został zwolniony ze względu na obcięcie etatów. Szczęścia do stałej pracy nie miał – wprawdzie już miesiąc później został przewodniczącym Zamkniętej Spółdzielni Pracowniczej (ZRK) Pracowników Organów Sprawiedliwości, ale została ona w sierpniu 1935r. zlikwidowana, przez 3 miesiące pracował jeszcze jako przewodniczący komitetu likwidacyjnego Spółdzielni. Prawdopodobnie sprawował się dobrze, gdyż w grudniu został inspektorem Leningradzkiego Związku Towarzystw Konsumenckich (LSPO, instytucja nadrzędna względem zlikwidowanego ZRK), jednak w styczniu 1936r. skierowano go do pracy w zarządzie kadr zjednoczenia przemysłu galanteryjnego „Lengalpromsojuz”. W przemyśle galanteryjnym pracował na różnych stanowiskach do września 1937r., kiedy to ponownie zwolnił się na własną prośbę. W zachowanych dokumentach brak informacji o zajęciu po tej dacie, życiorys z muzeum wspomina po prostu o pracy w leningradzkich przedsiębiorstwach w latach 1930-1941. Jedyna informacja z tego okresu, na jaką trafiłem, to narodziny syna Stanisława w 1938r.
Stefan Pietrzykowski jako dowódca plutonu artylerii, Kronsztad, prawdopodobnie 1941r., choć zdjęcie według muzeum datowane na lata 1927-29. Zdjęcie dzięki uprzejmości Muzeum Bohaterskiej Obrony i Wyzwolenia Sewastopola.
Po ataku Niemiec na ZSRR Stefan Pietrzykowski został, pomimo stanu zdrowia, powtórnie zmobilizowany i ponownie objął stanowisko dowódcy plutonu w 13 Samodzielnym Dywizjonie Artylerii Kronsztadzkiej Obrony Nabrzeżnej. Ciekawostką jest fakt, że w dokumentach identyfikacyjnych wystawionych mu w tym czasie cały czas figurował jako „dowódca rezerwy”, co wskazuje, że przynajmniej na początku nie dokonano oficjalnej weryfikacji stopnia.* W szeregach dywizjonu wziął udział w obronie Leningradu, jednak na przyznanie właściwego medalu kampanijnego musiał czekać aż do 1982r. Warto wspomnieć, że Niemcy nigdy nie zdobyli Kronsztadu, który stanowił ważny punkt radzieckiej obrony w rejonie i bazę dla okrętów Floty Bałtyckiej.
Legitymacje tymczasowe i zaświadczenia wydane Stefanowi Pietrzykowskiemu w 1942r. w czasie służby na Kronsztadzie (zbiory autora)
Zachowane dokumenty wskazują, że w początkach 1943r. (a wiec jeszcze rok przed końcem blokady Leningradu), trafił do Moskwy, skąd skierowano go na dalszą służbę do Saratowa, na nieustalone stanowisko. Już dwa miesiące później, ze względu na deklarowaną narodowość i znajomość języka polskiego otrzymał skierowanie do Sielc nad Oką do tworzącej się Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. Nie udało się ustalić, czy zgłosił się na ochotnika, czy też został do Wojska Polskiego skierowany.
Dokument wyjazdu do Saratowa z 1943r. (Zbiory autora)Dokumenty podróży z 1942 i 1943r. Zwraca uwagę stopień ujęty jako “w/s” (pełniący służbę wojskową) lub “b/zw” (bez stopnia). Jak widać w czasie walk o Leningrad nikt nie miał czasu na właściwą weryfikację stopnia dowódcy ściągniętego z rezerwy. (zbiory autora)
Ze względu na artyleryjskie doświadczenie, szybko skierowano go do 1 pułku artylerii lekkiej, gdzie jednak uznano go za niezdolnego do służby liniowej ze względu na stan zdrowia i powierzono mu stanowisko oficera mundurowego pułku.
Stefan Pietrzykowski wśród oficerów i podoficerów 1PAL, 1944r. Zdjęcie dzięki uprzejmości Muzeum Bohaterskiej Obrony i Wyzwolenia Sewastopola.
Jak wskazują zachowane podziękowania, Stefan Pietrzykowski przebył cały szlak pułku – od Lenino, przez walki na Pradze i w Warszawie i Pomorze zachodnie aż do Berlina.
Podziękowania i dokument odznaczeniowy z czasu służby w 1PAL. Zdjęcie dzięki uprzejmości Muzeum Bohaterskiej Obrony i Wyzwolenia Sewastopola.
Dyplom za wzorowe wyniki w nauce dla Lucyny Pietrzykowskiej, uczennicy I klasy 2 szkoły powszechnej w mieście Makarewo. W świetle nowych dokumentów, wygląda na to, ze żona wraz z dziećmi przebywała podczas służby Stefana Pietrzykowskiego w 1PAL u swojej rodziny.
Jak wspomniałem, w dostępnej literaturze nie udało mi się odnaleźć bardziej szczegółowych wzmianek o jego służbie w pułku, dowództwo jednak musiało być z niego zadowolone, gdyż w 1946r. odznaczono go Srebrnym medalem „Zasłużonym na Polu Chwały” – najprawdopodobniej za całokształt wojennej służby. W 1945r., w przeciwieństwie do większości oficerów z Armii Czerwonej, porucznik Pietrzykowski podjął decyzję o pozostaniu w Polsce. Decyzja prawdopodobnie nie była łatwa – kraj był zniszczony, a w związku radzieckim (wówczas już w Żytomierzu) pozostawała żona i dwoje dzieci oficera. We wrześniu 1945r. uzyskał trzydziestodniowy urlop, który poświęcił na spotkanie z rodziną i załatwianie formalności ewakuacyjnych. Jak wskazuje zachowane pismo rejonowego pełnomocnika PKWN do spraw ewakuacji w Równem, do odpowiednich władz polskich i ukraińskich, sprawa nie była taka prosta. Mimo jednak przejściowych trudności, udało mu się do Polski sprowadzić nie tylko żonę i dzieci, ale także teściową (teść zmarł w 1940r.). Możemy jedynie spekulować co do podstaw decyzji o pozostaniu w Polsce, warto jednak zauważyć, ze oficer ten nie skorzystał z prawa do otrzymania nieruchomości na Ziemiach Odzyskanych, lecz osiadł w Warszawie. Możliwe zatem, że zadecydowała chęć powrotu do miasta dzieciństwa, albo też część krewnych Stefana Pietrzykowskiego przetrwała wojnę.
Dokumenty związane z urlopem i staraniami o sprowadzenie rodziny do Polski, 1945-1946r. (zbiory autora).
W 1947r.został zdemobilizowany w stopniu kapitana i na stałe zamieszkał w Warszawie. Z racji doświadczenia szybko znalazł zatrudnienie w Polskich Zakładach Optycznych jako starszy kontroler gotowych wyrobów. W 1948r. wstąpił do PPR (członkostwo w WKP(b) musiał zawiesić w 1943r., a ponieważ do ZSRR już nie powrócił, formalnie przez ten czas pozostawał bezpartyjny). W 1955r. spisał wspomnienia, które przekazał redakcji gazety zakładowej „Pod mikroskopem”, gdzie ukazał się cykl artykułów poświęconych postaci Stefana Pietrzykowskiego, wszystko jednak w latach 80. Podobno przepadło bez śladu. Pod koniec 1959r.Stefan Pietrzykowski przeszedł na emeryturę. W 1967r., z okazji rocznicy rewolucji, jako weteranowi Wojny Domowej nadano mu Order Czerwonej Gwiazdy. Co ciekawe, na przyjęcie odznaczenia radzieckiego potrzebował takiej samej zgody jak na przyjęcie jakiegokolwiek innego odznaczenia zagranicznego.
Zaproszenie do ambasady ZSRR na ceremonię odznaczenia Orderem Czerwonej Gwiazdy oraz zgoda na przyjęcie odznnaczenia zagranicznego (zbiory autora)
Od 1977r. aż do śmierci mieszkał w domu emeryta w Warszawie. Zmarł 29 listopada 1984r. Przedtem zdążył się jeszcze doczekać awansu na majora, a na rok przed śmiercią przekazał część swojej spuścizny Muzeum Bohaterskiej Obrony i Wyzwolenia Sewastopola.
Dyplom potwierdzający awans do stopnia majora, 1984r., na niespełna półtora miesiąca przed śmiercią (zbiory autora).
Kserokopia legitymacji PZPR wraz z listą odznaczeń. Zdjęcie dzięki uprzejmości Muzeum Bohaterskiej Obrony i Wyzwolenia Sewastopola.
W ciągu ponad osiemdziesięcioletniego życia doczekał się 16 odznaczeń:
Polskie:
– Srebrny medal „Zasłużonym na Polu Chwały” (1946r.);
– Medal „Za Warszawę” (1946r.);
– Medal „Za Odrę, Nysę, Bałtyk” (1946r.);
– Odznaka Grunwaldzka (1946r.);
– Pamiątkowa odznaka 1DP im. Tadeusza Kościuszki (1947r.)
– Medal „Za waszą wolność i naszą”;
– Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1963r.) – prawdopodobnie za zasługi dla ZBoWiD;
– Złota odznaka honorowa miasta stołecznego Warszawy (1967r.);
– Medal „Za udział w walkach o Berlin” (1968r.);
– Krzyż za zasługi dla ZHP (1977r.);
– Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1978r.) – prawdopodobnie za zasługi dla ZBoWiD lub jako zasłużonemu działaczowi Ruchu robotniczego;
– Brązowy medal „Za zasługi dla Obronności Kraju” (1981r.);
– Srebrny medal „Za zasługi dla Obronności Kraju” (1983r.);
– Złoty medal „Polacy w Szeregach Armii Czerwonej” (1984r.).
Radzieckie:
– Order Czerwonej Gwiazdy (1967r.) – z okazji rocznicy Rewolucji Październikowej, jako weteran Wojny domowej;
– Medal „Za obronę Leningradu” (1982r.)
– Medal „Za wyzwolenie Warszawy”;
– Medal „Za zdobycie Berlina”;
– Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami”.
Co ciekawe, Stefan Pietrzykowski nigdy nie otrzymał Medalu Zwycięstwa i Wolności.
Miniaturki odznaczeń. Niestety, nie udało się ustalić co stało się z samymi odznaczeniami. Zwraca uwagę dość powszechny błąd – odznaka grunwaldzka została opisana jako “odznaka orderu “Krzyż Grunwaldu”. Zdjęcie dzięki uprzejmości Muzeum Bohaterskiej Obrony i Wyzwolenia Sewastopola
Autor wyraża podziękowanie pracownikom Muzeum Bohaterskiej Obrony i Wyzwolenia Sewastopola (www.sevmuseum.ru) za udostępnienie materiałów.
Uzupełnienie
Jak napisałem w wstępie, gdy zawartość strony GRH „Osiemnasty Kołobrzeski” była przenoszona na nowy adres, w moje ręce trafiło kilka dodatkowych dokumentów po majorze Pietrzykowskim i jego małżonce.
Najstarszym z nowych dokumentów jest wypis z księgi metrykalnej Soboru Andriejewskiego na Kronsztadzie z 1906r., stanowiący świadectwo urodzenia i chrztu Elżbiety Łapszynej. Oprócz daty urodzenia (29 marca 1906r.), da się z niego wyczytać kilka informacji o jej rodzicach. Aleksandr Wasiliewicz Łapszyn był rezerwistą Armii Rosyjskiej i pochodził z miasta Makarewo w Guberni Kostromskiej. Elżbieta była pierwszą córką jego i jego małżonki Marii Matwiejewej. Oboje byli wyznawcami prawosławia.
Akt urodzenia Jelizawiety Łapszynej, przyszłej żony Stefana Pietrzykowskiego (Zbiory autora)
Kolejnym dokumentem jest akt ślubu, który pozwala przesunąć datę zawarcia przez Stefana Pietrzykowskiego i Elżbietę Łapszyną małżeństwa. Ślub odbył się 15 czerwca 1929r., a zatem wcześniej niż przypuszczałem. W tym czasie Stefan Pietrzykowski pełnił jeszcze służbę wojskową na Kronsztadzie. Tam też zresztą odbył się ślub.
Akt ślubu (zbiory autora)
Kolejnym dokumentem jest pismo dowódcy 1PAL, ppłk. Kumpickiego do „Filiału Głównego Zarządu Repatriacyjnego w Warszawie” (Trudno powiedzieć czy chodzi o PUR czy o instytucję radziecką) z 29 sierpnia 1945r. Pismo to daje dodatkowy wgląd w problemy jakie oficer miał wówczas ze sprowadzeniem rodziny do Polski. Wynika z niego, że ówczesny porucznik Pietrzykowski jeszcze w styczniu wysłał prośbę o pozwolenie na sprowadzenie rodziny do Polski i, ponieważ nie otrzymawszy odpowiedzi udaje się na urlop celem sprowadzenia rodziny, pozwolenie takie powinno mu być wydane do rąk własnych. Jak wiemy z późniejszych dokumentów, pozwolenie prawdopodobnie otrzymał, jednak nie był to koniec kłopotów biurokratycznych jakie Stefan Pietrzykowski napotkał próbując zamieszkać na stałe w Polsce.
Pismo ppłk Kumpickiego, 1945r. (zbiory autora)
Z dokumentu tego wynika także, że pierwotnie rodzina miała zamieszkać w Wygodzie koło Warszawy.
Ciekawe informacje da się wynieść także z legitymacji urzędniczej Elżbiety Pietrzykowskiej wydanej 5 listopada 1947r. w Świnoujściu. Po pierwsze, wygląda na to, ze nie było, lub brakowało legitymacji dla rodzin oficerów, toteż żonie oficera wydano legitymację uniwersalnego wówczas wzoru dla urzędników państwowych. Po drugie – legitymacja wydana została przez jednostkę wojskową 5023, czyli 1 morską kompanię saperów, co wskazuje, że w 1947r. tam właśnie pełnił służbę porucznik Pietrzykowski. Interesująca jest również data ważności – 1 stycznia 1948r. Pozwala to nieco doprecyzować moment, kiedy oficer zakończył służbę wojskową – musiało to być w listopadzie lub grudniu 1947r., w innym bowiem przypadku ważność legitymacji zostałaby w styczniu 1948r. Przedłużona.
Legitymacja “urzędnicza” Elżbiety Pietrzykowskiej z 1947r. Blankiet legitymacji jest nieznacznie zmodyfikowaną wersją wzoru funkcjonującego od 1945r. (zbiory autora).
Prawdopodobnie przy opuszczaniu Świnoujścia – ostatniego miejsca służby wojskowej – Pietrzykowskim nie pozwolono na zabranie części majątku. Świadczy o tym pismo z Ministerstwa Ziem Odzyskanych z 3 kwietnia 1948r. Informujące o uwzględnieniu odwołania w sprawie wywozu z 1 marca 1948r. Pozwala to przypuszczać, że pomimo zakończenia służby wojskowej w końcu 1947r., przeprowadzka rodziny nie była jeszcze zakończona przez kilka kolejnych miesięcy.
Odpowiedź z Ministerstwa Ziem Odzyskanych, 1948r. (zbiory autora).
Kolejnym dokumentem jest akt uznania obywatelstwa polskiego wydany 25 listopada 1949r. Oprócz potwierdzenia daty i miejsca urodzenia (ale czy ostatecznie?) jako 1902r. w Warszawie , pozwala też zrozumieć dlaczego wielu polaków z radzieckim obywatelstwem nie decydowało się na pozostanie w Polsce. Stefan Pietrzykowski urodził się w Warszawie (lub Zawichoście), znał bardzo dobrze język polski, od 1943r. Służył w Wojsku Polskim, od lata 1945r. mieszkał z rodziną na stałe w Polsce, ale dopiero w końcu 1949r., dwa lata po zakończeniu służby wojskowej udało mu się zostać pełnoprawnym obywatelem RP. Ciekawostką jest też fakt, że podstawą prawną wymienioną w dokumencie jest ustawa z 20 stycznia 1920r. oraz zaznaczenie, że wcześniej musiał zostać zwolniony z obcego obywatelstwa.
Akt uznania obywatelstwa. Stan dokumentu wskazuje na długotrwałe przenoszenie po złożeniu na 4. Niewykluczone, ze przez dłuższy czas dokument służył jako dokument tożsamości (zbiory autora)
Kolejne dwa dokumenty nie mówią wiele o losach samego oficera, ale dają dodatkowe informacje o jego rodzinie.
Pierwszy z nich to wyciąg z aktu urodzenia Haliny Pietrzykowskiej (młodszej siostry Stefana), urodzonej 29 października 1911r. Z dokumentu tego dowiadujemy się, że matka oficera nazywała się Marianna, z domu Szałańska (Szałapska). Drugi to metryka śmierci Wandy Szałapskiej – wskazuje, ze matka Marianny Szałapskiej zmarła 22 stycznia 1876r. Rakówce (parafia Borów, Powiat Janowski, Województwo Lubelskie). Jej rodzicami zaś byli małżonkowie Adolf i Karolina Zichfrid. Biorąc pod uwagę, że oryginalny akt zgonu prawdopodobnie sporządzono po rosyjsku, niewykluczone, że rodzina była częściowo niemiecka i oryginalnie nazwisko figurowało jako Siegfried.
Autor: Kamil Szustak
___
*W chwili przejścia Stefana Pietrzykowskiego do rezerwy, w Armii Czerwonej nie było jeszcze stopni wojskowych, jedynie odpowiadające stanowiskom tytuły służbowe „dowódców”, które często ciężko było zidentyfikować jako oficerskie lub podoficerskie.
GRH Osiemnasty Kołobrzeski 