Data i miejsce urodzenia: 14.11.1911r., Jarosław, Obwód Czernihowski (Obecnie Ukraina)
Narodowość: Polak
Wykształcenie:
Matura – 1930r.
Akademia Medycyny Weterynaryjnej, Lwów – 1937r.
Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:
1937-1939r. – weterynarz, Województwo Lwowskie.
1939r. – 1941r. wojewódzki lekarz weterynarii, Lwów.
23.06.1941r. – zmobilizowany do Armii Czerwonej.
Wojenwetwracz 2 stopnia (Wojskowy lekarz weterynarii 2 stopnia, odpowiednik stopnia majora).
Służba w:
– 39 samodzielny batalion ciesielski;
– 33 brygada narciarska;
– 32 Armia.
Brał udział m.in. w Obronie Moskwy.
Ostatni przydział w Armii Czerwonej – szef szpitala weterynaryjnego 318 Dywizji.
Od 04.06.1943r. w WP.
Major, naczelnik służby weterynaryjnej dywizji, 1DP.
Udział w bitwie pod Lenino:
Major, naczelnik służby weterynaryjnej dywizji, 1DP.
Z wniosku odznaczeniowego na Order Czerwonej Gwiazdy:
„Major Szpac W. M. w czasie walk 12-13.X-43r. dał się poznać jako dobry organizator i kierownik służby weterynaryjnej dywizji. Pod jego kierownictwem służba weterynaryjna dywizji pracowała dobrze, rannym koniom pomocy weterynaryjnej udzielano bezzwłocznie, konie były odprowadzane w bezpieczne miejsca, gdzie udzielano im niezbędnej pomocy i przeprowadzano operacje. W koniecznych przypadkach przeprowadzano ewakuację na tyły armii. Dzięki prawidłowemu kierowaniu służbą weterynaryjną w czasie walk, major Szpac w znacznej mierze ograniczył straty wśród koni dywizji.”
Służba i praca po bitwie pod Lenino:
Na stanowisku pozostawał do 02.1944r.
Od 02.1944r. podpułkownik, adiutant dowódcy 1. Korpusu.
25.09.1945r. – zwolniony do rezerwy.
10.1945 – 07.1946r. – Zatrudniony w prywatnym przedsiębiorstwie handlowym, Warszawa, potem Aleksandrów Łódzki.
11.1946 – 09.1947r. – Kierownik działu handlowego w Rzeźni Miejskiej w Warszawie.
Mieszkał w Warszawie; lekarz weterynarii.
Od 1950r. (do min. 1959r.) Był współpracownikiem miesięcznika „Życie Weterynaryjne”.
W 1959r. Był starszym inspektorem weterynarii.
Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):
Medal dziesięciolecia Polski Ludowej – Uchwałą Rady Państwa z dnia 15 stycznia 1955 r. nr 0/152 – na wniosek Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy;
Order Czerwonej Gwiazdy – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino.
Rany i kontuzje: Brak danych.
Data i miejsce śmierci: 01.01.1986r.
Dodatkowe informacje:
Opracowano w oparciu o materiały CAMO RF oraz artykuł:
Data i miejsce urodzenia: 12.02.1924r., wieś Wiele, Podwiazka Rada Wiejska, Obłast Twerska (Kalinińska) (według danych IPN: Leningrad).
Narodowość: Polak.
Wykształcenie:
Cywilne: Wyższe (brak bliższych danych).
Specjalistyczne:
Szkoła NKWD, Kujbyszew – 1944r.
Kurs Aktywu Kierowniczego przy OS MB – 1955r.
Kurs Doskonalenia Kadr Kierowniczych Służby Bezpieczeństwa – 17.09.1970r. – 5.12.1970r.
Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:
Przed 06.1941r. mieszkał w Leningradzie.
1941r. – powołany do służby w Armii Czerwonej przez Wasileostrowski RWK
05.07.1941r. – skierowany do służby w Leningradzkiej Armii Pospolitego Ruszenia.
1942r. – służba w 1124 pułku strzeleckim.
04.1943r. – udział w walkach na Froncie Kalinińskim.
Po zranieniu przez pewien czas przebywał w nieustalonym szpitalu.
Od 06.1943r. w WP.
Plutonowy, zastępca dowódcy plutonu ds. polityczno-wychowawczych, 1 pluton, kompania łączności, 3pp.
Udział w bitwie pod Lenino:
Plutonowy, zastępca dowódcy plutonu ds. polityczno-wychowawczych, 1 pluton, kompania łączności, 3pp.
Z wniosku odznaczeniowego na medal „Za Odwagę” (na jego podstawie przyznano ostatecznie Order Czerwonej Gwiazdy):
„W czasie walk 12 i 13 października o wzgórze 215,5 na północny wschód od wsi Tregubowo Szpan wykonywał obowiązki podoficera łącznikowego przy dowódcy batalionu kapitanie Radziewicz. Dwa razy Szpan ocalił życie dowódcy batalionu. Pierwszy raz 12 października 1943r. kiedy batalion zajął obronę, niemcy [tak w oryginale] okrążyli dowódcę batalionu kapitana Radziewicza i chcieli wziąć go do niewoli. Szpan ogniem swojego automatu zabił 3 niemców[, a] pozostali się rozbiegli. Drugi raz w nacy z 13 na 14 października 1943r. kiedy kapitan Radziewicz kontrolował pozycje obronne, zajmowane przez 3 kompanię[,] niemiecki snajper wyszedł z okopu i zamierzał strzelać do kapitana Radziewicza, kiedy Szpan to zauważył, kilkoma wystrzałami z automatu zabił niemieckiego snajpera i tym samym ocalił życie kapitana Radziewicza. W czasie walk Szpan na czas dostarczał ważne rozkazy dowództwa kompanii nie bacząc na ogień przeciwnika.”
Służba i praca po bitwie pod Lenino:
W 1944r. skierowany na kurs do szkoły NKWD w Kujbyszewie.
Od22.08.1944r. w strukturach RBP.
Oficer do zleceń specjalnych, Wydział Personalny RBP, Lublin.
Od 05.11.1944r. – Starszy wywiadowca, Sekcja I, RBP, Lublin.
5.11.1944r. – 31.12.1947r. – udział w walkach z podziemiem antykomunistycznym i UPA.
Od 18.05.1945r. – starszy referent, Wydział ds. Walki z Bandytyzmem, MBP, Warszawa.
Od 06.10.1945r. – p.o. kierownika sekcji, Sekcja II, Wydział ds. Walki z Bandytyzmem, MBP, Warszawa.
Od 31.01.1946r. – kierownik sekcji, Departament VII, MBP, Warszawa.
04.1946r. – wyznaczony dowódcą grupy operacyjnej krypt. „Dęblin-Irena” z siedzibą sztabu w Dęblinie.
Od 10.05.1946r. – kierownik sekcji, Wydział I, Departament III, MBP, Warszawa.
Od 01.09.1946r. – kierownik sekcji, Sekcja I, Wydział I, Departament III, MBP, Warszawa.
Od 05.02.1949r. – Kierownik sekcji, Sekcja I, Wydział I, Departament Ochrony Rządu MBP z zadaniem „operacyjnego zabezpieczenia osoby Bolesława Bieruta w miejscu zamieszkania, pracy oraz w trakcie jego wyjazdów służbowych i wypoczynkowo-wakacyjnych (Natolin, Wisła, Międzyzdroje)”.
Od 01.02.1951r. – starszy referent, Sekcja I, Wydział I, Departament VII, MBP, Warszawa.
Od 04.07.1952r. – naczelnik, Wydział VIII, WUBP Warszawa.
09.11.1953r. – 07.1955r. – słuchacz, Kurs Aktywu Kierowniczego przy OS MBP, Warszawa.
Od 01.08.1955r. – starszy inspektor, kierownictwo Departamentu V KdsBP.
Od 28.11.1956 – zastępca naczelnika wydziału, Wydział IX, Departament II, MSW, Warszawa.
Od 20.04.1961r. – p.o. naczelnika wydziału, Wydział IX, Departament II, MSW, Warszawa.
Od 01.11.1961r. – naczelnik wydziału, Wydział IX, Departament II, MSW, Warszawa.
Od 01.11.1964r. – Starszy Inspektor, Departament I, MSW, Warszawa.
Od 01.09.1968r. – Starszy Inspektor, Grupa do Zadań Specjalnych, Departament II, MSW, Warszawa.
Od 05.11.1968r. – Naczelnik wydziału, Wydział III, Zarząd Kontroli Ruchu Granicznego, MSW, Warszawa.
01.12.1972r. – 10.04.1973r. – do dyspozycji Dyrektora Departamentu Kadr MSW, Warszawa.
04.1974r. – zwolniony ze służby w stopniu pułkownika.
13.12.1981r. – złożył podanie o powtórne przyjęcie do służby.
Od 29.031982r. – Wydział II, Sch MSW, Warszawa.
Od 01.01.1987r. – Naczelnik szkoły, Biuro „B”, Sch MSW, Warszawa.
Od 01.07.1987r. – starszy inspektor, Wydział II, Departament V, MSW, Warszawa.
Od 01.02.1989r. – starszy specjalista, Wydział II, Departament V, MSW, Warszawa.
Od 01.05.1989r. – starszy specjalista, Wydział I, Departament V, MSW, Warszawa.
Od 05.07.1989r. – starszy inspektor, Departament V, MSW, Warszawa.
02.04.1990r. – 14.04.1990r. – starszy specjalista Wydział V, Departament Ochrony Gospodarki MSW.
14.04.1990r. -zwolniony ze służby w stopniu pułkownika.
W latach 90. mieszkał w Warszawie.
Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski;
Krzyż Walecznych – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino (kilkukrotnie naprawiał linie telefoniczne w czasie bitwy).
Srebrny Krzyż Zasługi – 10.10.1945r. – za zasługi w organizowaniu MO i SB.
Order Czerwonej Gwiazdy – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino.
Rany i kontuzje: 22.04.1943r. Ranny na Froncie Kalinińskim pod Sowchozem Milowacowo.
Data i miejsce śmierci: 01.07.2016r., Warszawa (Piaseczno?).
Dodatkowe informacje:
Jego ojciec, Nikołaj (Mikołaj) Nikołajewicz Szpan był geologiem, w latach 1941-1973r. Pracował w Safonowie, tam też pochowany. Feliks Szpan odwiedził Safonowo w 1997r. Na zaproszenie miejscowego muzeum.
Jego matką była Helena (nazwisko panieńskie nieustalone).
Deklarował pochodzenie robotnicze (wg danych IPN).
Brał udział w likwidacji band/grup podziemia antykomunistycznego następujących dowódców: „Spokojnego”, „Szatana”, „Zagańczyka”, „Wichra”, „Żuka”, „Starego”, „Brzozy”, „Zapory”.
Pochowany na Cmentarzu Komunalnym Piaseczno-Julianów.
Opracowano na podstawie materiałów CAMO RF, BIP IPN, książki „Trzeci Berliński” Mikołaja Kałłaura, książki „Ludzie Bezpieki” Mirosława Piotrowskiego oraz:
(Zdjęcie z wydania “Utworów Poetyckich” L. Szenwalda)
Szenwald Lucjan syn Jakuba
Data i miejsce urodzenia: 13.03.1909r., Warszawa.
Narodowość: Polak.
Wykształcenie:
I Gimnazjum w Warszawie –
Matura – 1926r.
Studia filologiczne na Uniwersytecie Warszawskim – 1926r. – ?
Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:
Do 1931r. Redaktor, poeta – „Kwadryga”.
Od 1934r. – redaktor – „Na przełaj”.
Równocześnie przez cały czas tworzy poezję i dramaty.
12.1939r. – redaktor, redakcja polska, radio dziecięce, Lwów.
Jednocześnie zajmował się dalej twórczością poetycką oraz tłumaczeniami utworów rosyjskich i angielskich.
Przed 1943r. przebywał na Syberii.
Od 18.05.1943r. w WP.
Porucznik, kronikarz dywizji, 1DP.
Udział w bitwie pod Lenino:
Porucznik, kronikarz dywizji, 1DP.
Z wniosku odznaczeniowego na Order Czerwonej Gwiazdy:
„Porucznik Szenwald L. Ja. w walce w rejonie m. Lenino-Tregubowo 12 i 13 października 1943 roku wziął bezpośredni udział w natarciu, w charakterze dowódcy w jednym ze strzeleckich pododdziałów [tj. pododdziałów piechoty]. Idąc w ataku w pierwszych szeregah nacierających, rrazem z nimi wdarł się na pozycję przeciwnika pod wsią Tregubowo i organizował ich obronę. W ciężkich warunkach walki, odpierał kontrataki przeciwnika, spowodował u niego ciężkie straty w ludziach i wyeliminował z walki punkt ogniowy. 13 października w czasie nalotu niemieckiego lotnictwa pomagał ratować rannych okazawszy przy tym wyjątkową nieustraszoność i ofiarność. W czasie działań bojowych zdobył cenne materiały do historii dywizji im. Kościuszki, nie przerywał pracy literackiej napisawszy szereg głęboko patriotycznych szkiców.”
Służba i praca po bitwie pod Lenino:
1944r. – awans do stopnia kapitana.
Od 1944r. w Szkole Oficerów Polityczno-Wychowawczych.
Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari (nadany pośmiertnie?)*;
Order Krzyża Grunwaldu III klasy*;
Krzyż Walecznych – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino;
Order Czerwonej Gwiazdy – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino (Patrz wyżej).
Rany i kontuzje: 22.08.1944r. – ranny w wypadku w rejonie Kurowa (rany śmiertelne).
Data i miejsce śmierci: 22.08.1944r., okolice Kurowa, woj. Lubelskie.
Dodatkowe informacje:
Pseudonimy Literackie: Adam Greczan, Max, Marian Wohl
Poeta, dramatopisarz, tłumacz.
Od 1932r. Członek KPP.
Zginął w wyniku obrażeń doznanych w wypadku samochodowym.
Pochowany w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.
*Odznaczenia widać na zdjęciach z pogrzebu.
Opracowano w oparciu o materiały CAMO RF oraz książkę „Ludzie Pierwszej Dywizji”.
Dodatkowe zdjęcia:
Zdjęcia z pogrzebu Lucjana Szenwalda, prezentacja odznaczeń (WAF).
~1939-1941r. Aresztowany przez organy NKWD USRR lub BSRR.
Od 22.06.1943r. w WP.
Od 21.08.1943r. – Chorąży, zastępca dowódcy batalionu ds. polityczno-wychowawczych, 2pp, 1DP.
Udział w bitwie pod Lenino:
Chorąży, zastępca dowódcy batalionu ds. polityczno-wychowawczych, 2pp, 1DP.
Z wniosku odznaczeniowego na Order Czerwonej Gwiazdy:
„Brał udział w walkach pod wsią Połzuchy 12 i 13.10.1943r.
Pełniąc obowiązki zastępcy dowódcy batalionu do spraw polityczno-wychowawczych chorąży Szczedrowicz od samego początku natarcia znajdował się w kompaniach swojego batalionu[,] osobistym przykładem wzmacniając poryw natarcia żołnierzy i oficerów i pociągając ich za sobą. Wdarłszy się jako pierwszy do transzei przeciwnika zastrzelił z pistoletu 5 niemców [tak w oryginale].
Z własnej inicjatywy osobiście poszedł na zwiad [i] zdobył cenne informacje[,] dzięki którym osiągnięto sukces a natarciu na drugą linię obrony przeciwnika.
Uczestniczył w odparciu 3 ciężkich kontrataków przeciwnika dowodząc śmiało i zdecydowanie działaniami swoich żołnierzy i oficerów.
Chorąży Szczedrowicz do końca walki z honorem i poświęceniem pozostawał wiernym obowiązkom oficera [i] wzorowo wykonywał powierzone mu zadanie dowódcze”.
Służba i praca po bitwie pod Lenino:
Na stanowisku do 12.07.1944r., w międzyczasie awansowany do stopnia podporucznika
Od 13.03.1945r. – Kapitan, Szef Morskiej Grupy Operacyjnej – powstałej celem zabezpieczenia portów i stoczni.
18.05.1945r. – 31.12.1947r. – dyrektor, Biuro Odbudowy Portów w Gdańsku.
08.1945r. – przewodniczący Komisji Odbudowy Gdańska.
Od 07.08.1945r. – prezes, KS BOP „Lechia Gdańsk” (Prawdopodobnie przez krótki czas).
Od 1947r. prezes, Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Szwedzkiej.
1947-1952r. – poseł na sejm RP.
Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):
Złoty Krzyż Zasługi – 1946r.;
Krzyż Walecznych – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino;
Order Czerwonej Gwiazdy – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino (patrz wyżej);
Rany i kontuzje: Brak danych.
Data i miejsce śmierci: 19.01.1957r.
Dodatkowe informacje:
Wyróżniony pochwałą w rozkazie dowódcy 2pp wraz z dowódcą batalionu kpt. Prygunem za wzorowe zorganizowanie transportu drugiej grupy pododdziałów pułku z rejonu Smoleńska w rejon Berdyczowa.
Członek PPS, następnie PZPR.
Zmarł na zawał serca.
Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.
Data i miejsce urodzenia: 17.08.1908r., wieś Biełka, rejon Baranowski, Obłast Żytomierz (obecnie Ukraina).
Narodowość: Polak.
Wykształcenie:
Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:
Od 15.03.1942r. w Armii Czerwonej.
Udział w walkach na Froncie Północno-Zachodnim.
Przed 03.1943r. Służba 27 Armii.
Od 26.03.1943r. Służba w 380ps/38gps w stopniu lejtnanta.
08 – 17.05.1943r. – służba w 713ps.
17.05.193r. Oddelegowany do sztabu 34 Armii.
Od maja w WP.
Podporucznik, dowódca samodzielnej kompanii rppanc, 1DP.
Udział w bitwie pod Lenino:
Podporucznik, dowódca samodzielnej kompanii rppanc, 1DP.
Z wniosku odznaczeniowego na Order Czerwonej Gwiazdy:
„W czasie walk od 11 do 13.10.43r. w rejonie m. Lenino, Obłasti Mohylewskiej, podporucznik Szawirski M. E. dał przykład męstwa i odwagi. W ciągu całego okresu walk, jego pododdział niejednokrotnie znajdowało się pod zmasowanym bombardowaniem z powietrza, ale za każdym razem podporucznik Szawirski M.E. szybko nakazywał swojemu pododdziałowi otwarcie intensywnego i celnego ognia do samolotów przeciwnika, okazując przy tym pełne opanowanie i zimną krew., a także pojawiając się wśród żołnierzy na najniebezpieczniejszych odcinkach, podporucznik Szawirski tym samym wpływał uspokajająco na swoich podkomendnych i ostrzał samolotów przeciwnika uwieńczony został sukcesem. W tym dniu przez zmasowany, celny ogień jego pododdziału zestrzelono pikujący bombowiec przeciwnika.”
Służba i praca po bitwie pod Lenino:
W 1946r. służył w KBW w stopniu majora.
Prawdopodobnie wkrótce potem powrócił do ZSRR.
16.10.1946r. Zwolniony do rezerwy w stopniu majora.
Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):
Polskie:
Krzyż Walecznych;
(Srebrny?) Krzyż Zasługi – prawdopodobnie z rozkazu NDWP nr 54 z 26.02.1946r.;
Srebrny Krzyż Zasługi – Uchwałą KRN z 16.07.1946r. – Za zasługi w służbie w KBW;
(Srebrny? Brązowy?) Medal „Zasłużonym na Polu Chwały”;
Medal Zwycięstwa i Wolności;
Medal „Za Warszawę”;
Medal „Za Odrę, Nysę, Bałtyk”.
Radzieckie:
Order Czerwonej Gwiazdy – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino (patrz wyżej);
Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej”;
Medal „Za wyzwolenie Warszawy”;
Medal „Za zdobycie Berlina”.
Rany i kontuzje: Brak danych.
Data i miejsce śmierci: Brak danych, prawdopodobnie przed 1985r.
W dniach 19-20 października 2023r. wzięliśmy udział w Gali Jubileuszu Dwudziestolecia Muzeum Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej.
Tradycyjnie Zapewniliśmy obsługę zwiedzania wagonu pancernego oraz zabezpieczenia bramy wejściowej i trasy parowozowej.
Przy okazji zaprezentowaliśmy sylwetki funkcjonariuszy SKP/SOK oraz pracowników kolei radzieckich z pierwszych lat powojennych. Prezentacje samych sylwetek już wkrótce na naszej stronie na facebooku.
Podczas gali, oprócz standardowych atrakcji (a także tych zwykle niedostępnych podczas normalnego zwiedzania) oferowanych przez muzeum miały miejsce dyskusje i prezentacje, w tym ta najważniejsza – dotycząca historii muzeum. Ciekawie zaprezentowano także efekty ostatnich inicjatyw.
1940r. – Szkoła młodszej kadry dowódczej (podoficerska), Izium, USRR
11.1955r. – 09.1956r. – Wyższy Akademicki Kurs Oficerów Artylerii przy Akademii Sztabu Generalnego WP.
1957r. – ASG.
Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:
1939r. – podchorąży, oficer zwiadu baterii, 22pal (praktyki).
01.09.1939r. – awans do stopnia podporucznika.
Skierowany do 220 dywizjonu artylerii lekkiej.
Udział w wojnie obronnej.
25.09.1939r. – po zranieniu wzięty do niewoli niemieckiej.
9-10.1939r. – obóz jeniecki w Krakowie
10.1939r. – ucieczka z obozu.
Po ucieczce przyjął tożsamość poległego żołnierza – Zbigniewa Czubryta i przedostał się na tereny okupowane przez Armię Czerwoną.
1939r.-1940r. – górnik, Borysław.
04.1940r. – zmobilizowany do Armii czerwonej.
Służba w pułku czołgów w Iziumie.
Dowódca czołgu, samodzielny zmotoryzowany batalion chemiczny, Charków.
06.1941r. – udział w walkach w rejonie Charkowa i Połtawy.
09.1941r. – przeniesiony do batalionu budowlanego w Awdiejewce.
10.1940r. – aresztowany za defetyzm i propagandę antyradziecką. Uwięziony w Irkucku.
04.1942r. – oczyszczony z zarzutów.
1942r. – Stolarz (następnie młodszy buchalter), Trust Przemysłu Lekkiego, Irkuck.
Od 09.05.1943r. w WP.
07.09.1943r. – awans do stopnia porucznika.
Porucznik, adiutant zastępcy dowódcy dywizji, 1DP.
Udział w bitwie pod Lenino:
Porucznik, adiutant zastępcy dowódcy dywizji, 1DP.
Z wniosku odznaczeniowego na Order Czerwonej Gwiazdy:
„11.0.43 przed walką porucznik Czubryt Z. S., nie bacząc na silny ogień artylerii, moździerzy i karabinów maszynowych ze strony przeciwnika, wybrał i organizował punkt obserwacyjny, skąd w czasie walki wygodnie było dowodzić dywizją.
2.10.43 w walce pod Lenino, Obłasti Mohylewskiej, kiedy niemcy [tak w oryginale] przeszli do kontrataku i łączność, w związku z nieprzerwanym bombardowaniem i ostrzałem artyleryjskim, została przerwana i uszkodzona, porucznik Czubryt Z.S. ryzykując życiem, pod nieprzerwanym ogniem artylerii i moździerzy i bombardowaniem z powietrza zdołał przedostać się z NP [punktu obserwacyjnego] zastępcy dowódcy dywizji do NP generała brygady Berlinga i zameldować mu o powstałej skomplikowanej sytuacji.
Po tym, tamże, kiedy niemcy w kontrataku trochę [nieczytelne] niektóre pododdziały 1. pułku piechoty, porucznik Czybryt Z.S. przemieściwszy się naprzód, osobiście organizował i [nieczytelne – zatrzymywał?] wycofujące się grupy żołnierzy, a następnie przejąłwszy nad nimi dowodzenie zatrzymał nacisk niemców, a następnie trochę zepchnął ich do tyłu.
Będąc w tej walce rannym w nogę, porucznik Czubryt Z. S. odmówił opuszczenia pola walki i dopiero gdy został ranny po raz drugi – został ewakuowany w miedsanbat [batalion medyczno-sanitarny].”
Służba i praca po bitwie pod Lenino:
Po zranieniu trafił do mobilnego szpitala polowego 654.
20.10.1943r. – wyszedł ze szpitala.
Od 11.1943r. Miał rzekomo dowodzić 7 baterią 1pal. W obsadzie stanowisk nie figuruje.
01.1944r. – p.o. szefa sztabu, 1pal (? – w obsadzie stanowisk nie figuruje).
15.06.1944r. – awans do stopnia kapitana.
09.1944r. – zastępca dowódcy dywizjonu, 1OSA, Chełm.
04.1945r. – dowódca dywizjonu OSA nr 1
11.09.1945r. – awans do stopnia majora.
05.1945r. – 02.1946r. – dowódca artylerii, 44pp, Tarnowskie Góry.
02.1946r. – 03.1947r. – dowódca, 14 dywizjon artylerii przeciwpancernej, Żary.
03.1947r. – 09.1948r. – dowódca, 33pal, Żary.
01.04.1947r. – awans do stopnia podpułkownika
09.1948r. – 07.1949r. – dowódca, 6pal, Krotoszyn.
07.1949r. – 03.1954r. – dowódca artylerii dywizji, 4 PDP im. Jana Kilińskiego, Krosno Odrzańskie.
04.10.1952r. – awans do stopnia pułkownika.
03.1954r. – 11.1955r. – dowódca, 8 Dywizja Artylerii Przełamania, Bemowo Piskie.
09-10.1956r. – dowódca artylerii, Pomorski Okręg Wojskowy.
07.1956r. – awans do stopnia generała brygady.
11.1956r. – szef sztabu Dowództwa Artylerii WP.
11.1957r. – 09.1959r. – dowódca, 1KOPOK.
1959r. – 1968r. – dowódca Wojsk Ochrony Przeciwlotniczej MON.
01.10.1963r. – awans do stopnia generała dywizji.
1969r. – 1972r. – pełnomocnik Rządu RP ds. obecności Wojsk radzieckich w Polsce.
11.1972r. – 04.1974r. – attache wojskowy Ambasady PRL w Moskwie.
21.01.1975r. – przeniesiony w stan spoczynku w stopniu generała dywizji.
1985r. – 1990r. – wiceprzewodniczący, Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.
Mieszkał w Warszawie.
Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):
Polskie:
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – 1969r.;
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – 1958r.;
Order Sztandaru Pracy I klasy – 1987r.;
Order Sztandaru Pracy II klasy – 1964r.;
Order Krzyża Grunwaldu III klasy – 1945r.;
Krzyż Walecznych – 1945r.;
Złoty Krzyż Zasługi;
Srebrny Krzyż Zasługi;
Srebrny Medal „Zasłużonym na Polu Chwały” – 1945r.;
Medal Zwycięstwa i Wolności;
Medal „Za Warszawę 1939–1945”;
Medal 10-lecia Polski Ludowej;
Medal 30-lecia Polski Ludowej;
Medal 40-lecia Polski Ludowej;
Złoty Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”;
Srebrny Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”;
Brązowy Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”;
Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju”;
Srebrny Medal „Za Zasługi dla Obronności Kraju”;
Brązowy Medal „Za Zasługi dla Obronności Kraju”;
Złota odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy”;
Odznaka „Zasłużonemu Opolszczyźnie”;
Radzieckie:
Order Czerwonego Sztandaru – 1968r. – nadanie jubileuszowe na rocznicę bitwy pod Lenino;
Order Wojny Ojczyźnianej I klasy – 1985r. – nadanie jubileuszowe;
Order Przyjaźni Narodów – 1973r.;
Order Czerwonej Gwiazdy – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino (patrz wyżej);
Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”;
Medal jubileuszowy „XX lat zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”;
Odznaka „25 lat Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”;
Medal jubileuszowy „XXX lat zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”;
Medal jubileuszowy „40 lat zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”;
Rany i kontuzje:
25.09.1939r. – ranny i kontuzjowany pod Zamościem.
12.10.1943r. – ranny dwukrotnie pod Lenino.
Data i miejsce śmierci: 14.06.2006r., Warszawa.
Dodatkowe informacje:
Urodził się jako Czesław Jan Borkowski, nazwisko Zbigniew Czubryt przyjął po ucieczce z niemieckiej niewoli.
W czasie bitwy pod Lenino figurował w ewidencji jako kawaler.
Jego ojciec, Józef Borkowski (1883-1923r.) był oficerem w armii rosyjskiej, następnie w armii gen. Hallera.
Matka – Wanda (z d. Włodarska, 1887-1956, choć we wniosku na Order Czerwonej Gwiazdy jest informacja o jej śmierci w 1939r., może to jednak wynikać z posługiwania się w tym czasie fałszywymi danymi oraz braku wiadomości – w 1939r. Bezskutecznie próbował odnaleźć matkę).
Żonaty z Haliną z d. Buzin.
W 1945r. ujawnił swoje prawdzie dane i uzyskał pozwolenie władz wojskowych na używanie nazwiska Czubryt-Borkowski.
Data i miejsce urodzenia: 02.1909r., miast Zima, Kraj Krasnojarski, Cesarstwo Rosyjskie
Narodowość: Polak.
Wykształcenie:
Cywilne:
6 klas szkoły kolejowej.
Wyższe, prawnicze.
Wojskowe: Szkoła dowódcza lata 30.
Leningradzka Szkoła Kawalerii – 1945r.
Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:
Od 06.09.1930r. W Armii Czerwonej
Prawdopodobnie ukończył szkołę dowódczą.
Zwolniony do rezerwy w latach 30.
Mieszkał w Leningradzie, pracował jako przewodniczący leningradzkiego dobrowolnego towarzystwa „Leningrad”.
06.08.1938r. – aresztowany, oskarżony na podstawie art. 58-6 Kodeksu karnego RSFRR.
25.08.1938r. – oczyszczony z zarzutów.
06.1941r. lub 25.07.1941r. Lub 26.11.1941r. – zmobilizowany do Armii Czerwonej przez Frunzewski RWK Obłasti Leningradzkiej.
Służba w 203ps, bez stopnia (przed weryfikacją).
08.1941r. – lejtnant.
Po zranieniu przebywał w szpitalu ewakuacyjnym nr 1359, następnie, do 30.08.1941r. W szpitalu nr 2237.
30.08.1941r. Skierowany do 1pułku strzeleckiego 1 Leningradzkiej Brygady Ozdrowieńców.
Przed 03.1942r. – starszy lejtnant, 7ps
Po zranieniu trafił do szpitala ewakuacyjnego 1114.
24.03.1942r. – opuścił szpital.
01.1941r. – kapitan, 42gps. Po zranieniu trafił do mobilnego szpitala polowego 2404
04.02.1943r. – opuścił szpital, skierowany do rezerwy oficerskiej Frontu Zachodniego.
14.04 – 20.05.1943r. – Kapitan gwardii, 409 pułk artylerii.
20.05.1943r. – skierowany do dyspozycji dowództwa Frontu Leningradzkiego.
Od Sierpnia 1943r. w WP.
Kapitan, szef wydziału rozpoznania dywizji (2 oddział sztabu), 1DP.
Udział w bitwie pod Lenino:
Kapitan, szef wydziału rozpoznania dywizji, 1DP.
Z wniosku odznaczeniowego na Order Czerwonej Gwiazdy:
„Kapitan gwardii Chlebowski W. A. w czasie walk 12 i 13.10.43r. w rejonie Lenino znajdował się na punkcie obserwacyjnym dowódcy 1 pułku wraz z zastępcą dowódcy dywizji pułkownikiem gwardii Kiniewiczem [tak w oryginale], okazał męstwo i odwagę przy odpieraniu wrogich kontrataków.
W czasie kontrataków dwukrotnie obejmował dowodzenie grupy żołnierzy zastępując wyeliminowanych z walki dowódców. Kontrataki niemców [tak w oryginale] zostały z sukcesem odparte i żołnierze umocnili się na osiągniętych rubieżach.”
Według A. Srogi
Służba i praca po bitwie pod Lenino:
06.1944r. – rotmistrz, zastępca szefa wydziału rozpoznania brygady, 2BK.*
06.06 – 15.09.1944r. – rotmistrz, dowódca 1 szwadronu, 3pu.
21.06.1944r. Dowodził drugim transportem transportem 1BK z okolic Trościańca do Lasów Orżewskich nad Horyniem.
11.10 – 26.03.1944r. – rotmistrz, szef sztabu pułku, 2pu.
21.02.1945r. Kapitan, szef sztabu 2pu.
1945r. – skierowany do Leningradzkiej Szkoły Kawalerii, następnie awansowany do stopnia majora.
Po wojnie służył w KBW.
Prawdopodobnie po 02.1946r. Powrócił do ZSRR.
16.07.1946r. – zwolniony do rezerwy w stopniu majora.
Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):
Polskie:
Srebrny Krzyż Zasługi – 23.02.1946r. – z rozkazu NDAP nr 54;
Srebrny medal „Zasłużonym na Polu Chwały”;
(Brązowy? Srebrny?) medal „Zasłużonym na Polu Chwały” – 03.04.1946r.;
Medal Zwycięstwa i Wolności – 26.10.1945r. ;
Medal „Za Odrę, Nysę, Bałtyk” – 28.02.1946r.;
Medal „Za Warszawę” – 30.03.1946r.;
Odznaka Grunwaldzka – 22.04.1946r.;
Odznaka Kościuszkowska.
Radzieckie:
Order Wojny Ojczyźnianej II klasy – rozkaz 466/n z 21.02.1945r. – za wzorową organizację pracy sztabu i kierowanie bojem podczas forsowania Wisły.
Order Czerwonej Gwiazdy – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino;
Medal „Za zasługi bojowe” – 21.02.1945r. – za wysługę lat (10);
Medal „Za Obronę Leningradu” – 22.12.1942r.;
Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej”;
Medal „Za Wyzwolenie Warszawy”;
Medal „Za zdobycie Berlina”.
Rany i kontuzje:
Ranny sześciokrotnie – 3 razy ciężko, 3 razy lekko.**
Data i miejsce śmierci: Brak danych.
Dodatkowe informacje:
Członek WKP(b) od 1940r. (1937r.).
W czasie bitwy pod Lenino żonaty z Marią Minajewną (nazwisko panieńskie nieustalone).
*Informacja ta pochodzi z książki „Hej, Hej ułani…”, gdzie z takim właśnie stanowiskiem figuruje jako dowódca drugiego transportu. Z obsady stanowisk w tejże książce wynika, że w tym czasie dowodził 1 szwadronem 3pu. Możliwe, ze funkcje te pełnił równolegle lub też funkcję w oddziale 2. sztabu brygady pełnił wcześniej, przed objęciem funkcji dowódcy 1 szwadronu – odpowiadałaby ona jego wcześniejszej funkcji w sztabie 1DP.
**Poszczególne dokumenty podają liczbę 3 ran ciężkich i 3 lekkich, lub 3 ran i jednej kontuzji, lub 5 ran. Na podstawie danych CAMO RF dotyczących pobytów w szpitalu, ponad wszelką wątpliwość da się potwierdzić 3 incydenty zakończone pobytem w szpitalach, choć zarówno ich charakter jak i dokładne daty pozostają nieznane. Jednak wszystkie rany otrzymał przed rozpoczęciem służby w WP.
Opracowano w oparciu o materiały CAMO RF oraz książki „Hej, hej Ułani. Z dziejów 1 Warszawskiej Brygady (Dywizji) Kawalerii” E. Kospath-Pawłowskiego, S. Pataja, M Szczurowskiego oraz „Początek drogi. Lenino” A. Srogi.
Dodatkowo informacje na temat represji, które go dotknęły w latach 30.:
Data i miejsce urodzenia: 27.08.1919r., wieś Kiel, Rejon Kopylski, Mińska Obłast.
Narodowość: Białorusin/Polak.
Wykształcenie: Kursy oficerskie przed 1943r. (?).
Praca i służba wojskowa przed bitwą pod Lenino:
Od 10.1938r. W Armii Czerwonej.
Od 28.06.1943r. w WP.
Od 09.09.1943r. – Chorąży, dowódca plutonu ckm, 1pp.
Udział w bitwie pod Lenino:
Chorąży, dowódca plutonu ckm, 1pp.
Z wniosku odznaczeniowego na Order Czerwonej Gwiazdy:
„12 października 1943 roku pod wsią Połzuchy z grupą żołnierzy utrzymał rubież do nadejścia posiłków, nie bacząc na silne kontrataki niemców [tak w oryginale]. Własnoręcznie [tak w oryginale] zabił 8 niemców. Dał przykład wysokiej cnoty żołnierskiej.”
Służba i praca po bitwie pod Lenino:
Przed 02.1944r. – awans do stopnia podporucznika.
Na stanowisku pozostawał do 22.02.1944r.
Kontynuował służbę w 1DP do 19.09.1944r., udział w walkach o Pragę.
Po wyleczeniu rany trafił do 10pp, 4DP.
Porucznik, dowódca kompanii, 1 kompania ckm, 1 batalion, 10pp.
Po śmierci kpt. Romualda Tarnowskiego (poległ pod Ptuszą 01.02.1945r.) objął stanowisko starszego adiutanta 1 batalionu 10pp.
Przed 1946r. awans do stopnia kapitana.
Prawdopodobnie w 1947r. wrócił do ZSRR.
14.04.1947r. – zwolniony do rezerwy w stopniu kapitana.
Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):
Polskie:
Krzyż Walecznych – 1945r. – jako st. adiutant 1 batalionu 10pp.
Srebrny Krzyż Zasługi – prawdopodobnie z rozkazu nr 54.
Radzieckie:
Order Czerwonej Gwiazdy – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino (patrz wyżej).
Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej”;
Medal „Za wyzwolenie Warszawy”;
Medal „Za zdobycie Berlina”.
Rany i kontuzje: 19.09.1944r. – ranny na Pradze.
Data i miejsce śmierci: Brak danych (przed 1985r.?).
Dodatkowe informacje:
Według wniosku odznaczeniowego na Order Czerwonej Gwiazdy – Polak. Stefan Ways w „Od Stecówki…” podaje jednak narodowość białoruską.
Opracowano w oparciu o materiały CAMO RF oraz książkę „Od Stecówki do Łaby. Z dziejów 10 pułku piechoty” Stefana Waysa.
Z wniosku odznaczeniowego na medal „Za odwagę” (na jego podstawie nadano ostatecznie Order Czerwonej Gwiazdy):
„Szeregowy (strzelec) Suszyński Stanisław syn Michała w czasie natarcia 12-13 października w rejonie wsi Trigubowo-Lenino znajdował się na prawej flance kompanii z ręcznym karabinem maszynowym. W przemieszczaniu się drużyny przeszkadzał ogień niemieckiego gniazda oporu. Precyzyjnym ogniem celowanym Suszyński zmusił niemiecką załogę do zamilknięcia i ty samym dał drużynie możliwość przemieścić się naprzód. Później szedł do ataku z pododdziałem i strzelając w marszu był przykładem odwagi dla innych żołnierzy[.] W czasie walki Suszyński został ciężko ranny.”
Służba i praca po bitwie pod Lenino:
Brak jednoznacznych danych. Przypuszczalnie zmarł od ran.
Odznaczenia (jakie, kiedy i za co):
Krzyż Walecznych – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino;
Order Czerwonej Gwiazdy – 11.11.1943r. – za działania pod Lenino (patrz wyżej).
Rany i kontuzje: 13.10.1943r., od Trygubową, rana ciężka.
Według karty ewidencyjnej z Sobińskiego RWK – bezpartyjny.
W materiałach CAMO RF na liście strat bezzwrotnych 3DP figuruje Stanisław Suszyński syn Marcina ur. 1901r., jako zaginiony bez wieści 17.03.1945r. W Kołobrzegu. Różnice w danych mieszczą się w granicach błędu, natomiast prawdopodobnie chodzi o inną osobę – pochodzącego z Tresteńca koło Równego robotnika przymusowego, powołanego do służby w 1944r.
W książce „Trzeci Berliński” nie figuruje na liście poległych. Pozwala to przypuszczać, ze mógł umrzeć od ran w szpitalu.
Opracowano na w oparciu o materiały CAMO RF oraz książkę „Trzeci berliński” M. Kałłaura.
GRH Osiemnasty Kołobrzeski 