Problem z jednostkami tyłowymi Wojska Polskiego na Wschodzie jest taki, że, w przeciwieństwie do frontowych, nie budziły przez wiele lat zainteresowania badaczy. O ile pułki piechoty czy artylerii doczekały się w większości swoich – mniej lub bardziej udanych – monografii w czasach PRL, o tyle służby tyłowe opracowań się nie doczekały. Nawet jeżeli mówimy tu o służbach o kluczowym znaczeniu dla funkcjonowania armii, jak na przykład łączności. Gdy więc trafił się przypadek dość dobrze docenionego przez polskie dowództwo oficera 4 pułku łączności 2AWP, wiedziałem, że na jakiekolwiek wzmianki w literaturze nie ma co liczyć. Do tego oficer ten sam nie był łącznościowcem, więc w ewentualnym opracowaniu o służbach łączności WP też nie było co szukać informacji. W takim wypadku, chcąc odtworzyć biografię takiego oficera, pozostaje tylko zwrócić się do poradzieckich archiwów wojskowych i w znacznej mierze oprzeć się na dostępnych dokumentach.

Takim właśnie przypadkiem był Paweł Piotrowicz Siergiejew – szef służby chemicznej 4pł 2AWP. Z Centralnego Archiwum Ministerstwa Obrony Federacji Rosyjskiej udało się uzyskać kopie dwóch arkuszy ewidencyjnych – w tym jedną, niezbyt pomocną, z kartoteki wojsk chemicznych Armii Radzieckiej.

Paweł Siergiejew urodził się 30 października 1919r. we wsi Krukowo (lub Krukowka lub Kruczkowo – każdy z dostępnych dokumentów podaje inaczej) w Rejonie Borysowskim w Obłasti Kurskiej, w rodzinie Rosjan, Piotra i Praskowii.

Przed wojną zdobył dość dobre jak na te czasy wykształcenie – w 1938r. ukończył Technikum Gospodarki Wiejskiej w Miedwieżegorsku, zdobywając zawód technika melioracji.

Po ukończeniu szkoły prawdopodobnie pozostawał w Karelii, gdzie pracował w wyuczonym zawodzie.

W 1940r. został powołany do służby wojskowej i skierowany do 112 pułku strzeleckiego, 52, Dywizji Strzeleckiej w Leningradzkim Okręgu Wojskowym. Arkusz ewidencyjny podaje jego stanowisko jako „kursant”, co może wskazywać na szkolenie podstawowe, lub, co bardzie prawdopodobne, kurs podoficerski. Po ukończeniu szkolenia, 31. Grudnia 1940r. został dowódcą drużyny.

W dniu ataku Niemiec na ZSRR skierowany został na stanowisko dowódcy plutonu chemicznego w 112 pułku zapasowym na Froncie Karelskim. Trudno powiedzieć czy zadecydowało ponadprzeciętne, choć niezwiązane ze specjalizacją wykształcenie, czy jakieś inne czynniki, ale objęte stanowisko według etatu przewidziane było dla oficera wojsk chemicznych. Brakom w wyszkoleniu nowego dowódcy prawdopodobnie spróbowano zaradzić wysyłając go na przyspieszony kurs oficerski, gdyż 1. Czerwca 1941r. otrzymał awans na pierwszy stopień oficerski – młodszego lejtnanta (rozkaz 296 dowództwa Frontu Karelskiego).

Na nowym stanowisku musiał się sprawdzać, gdyż 8. Lutego 1943r. dostał awans na lejtnanta (rozkaz numer 61 dowództwa Frontu Karelskiego), a 22. Sierpnia 1943r. skierowany został do Charkowskiej Szkoły Oficerskiej Wojsk Chemicznych, którą ukończył w lipcu 1944r. Następnie rozkazem Głównego Dowództwa Wojsk Chemicznych Armii Czerwonej numer 334 z 22. Sierpnia 1944r. został skierowany do Wojska Polskiego.

Trudno powiedzieć co zadecydowało o skierowaniu lejtnanta Siergiejewa do WP. Wypełniony w 1957r. arkusz ewidencyjny wymienia, co prawda, znajomość języka polskiego, ale trudno oczekiwać takiej umiejętności od chłopa z Obłasti Kurskiej, trudno też spodziewać się, by w technikum w Karelii polski był wykładanym językiem obcym. Bardziej prawdopodobne, że języka nauczył się już podczas służby w Wojsku Polskim. Wydaje się raczej, że o wszystkim zadecydowały braki kadrowe WP i „problematyczny” status Siergiejewa – niedostatki wyszkolenia nawet przy dużym doświadczeniu praktycznym mogły sprawić, że radzieckie jednostki niechętnie przyjęłyby takiego oficera na etat.

Tak czy inaczej już 26. Sierpnia otrzymał stanowisko szefa służby chemicznej 4. samodzielnego pułku łączności 2AWP.

4 listopada 1944r., już jako oficer WP, otrzymał awans na porucznika (Dekret KRN nr 55, później zweryfikowany w armii radzieckiej jako starszyj lejtnant).

Z pułkiem przeszedł cały szlak bojowy. Po zakończeniu wojny pozostawał w pułku do października, po czym skierowano go do Wojsk Ochrony Pogranicza. 30. Października został szefem służby chemicznej 10 komendy WOP, 2 oddziału pogranicznego, gdzie w grudniu dogonił go nadany 12 listopada Srebrny Krzyż Zasługi, zaś 8.marca 1946r. został szefem służby chemicznej w 7 komendzie WOP.

11października 1946r. odznaczony został Krzyżem Walecznych – trudno powiedzieć, czy za czyny w czasie wojny, czy już za działania w szeregach WOP. Natomiast 4 listopada dogonił go drugi Srebrny Krzyż Zasługi – nadany Rozkazem NDWP nr 54 z 23. lutego 1946r. – szerzej o tym rozkazie pisałem w części czwartej niniejszego cyklu.

Za okres służby w Polskich Siłach Zbrojnych otrzymał jeszcze medale „Za Warszawę”, „Za Odrę, Nysę, Bałtyk” oraz medal Zwycięstwa i Wolności a także Odznakę Grunwaldzką. Arkusz ewidencyjny wspomina wprawdzie także o Krzyżu Grunwaldu, ponieważ jednak na potwierdzenie nadania tego odznaczenia brak potwierdzenia w dokumentach i zachowanej baretce, uznać należy, ze to częsta pomyłka i chodzi o wspomnianą wcześniej odznakę, nadaną w listopadzie 1946r.

Biorąc pod uwagę pośpiech we wręczaniu odznaczeń i fakt, że już pod koniec grudnia starszy lejtnant Siergiejew służył już w Armii Radzieckiej, listopad 1946r. był prawdopodobnie ostatnim jego miesiącem w Polsce. Nie do końca potwierdza to wzmianka w rubryce dotyczącej pobytu za granicą, która mówi o pobycie w Polsce w szeregach Wojska Polskiego od 9. Sierpnia 1944r. do grudnia 1946r. – jednak nawet data początkowa nie pokrywa się tutaj z wypisem z przebiegu służby.

27. Grudnia 1946r. objął stanowisko szefa służby chemicznej batalionu saperów 27 Dywizji Zmechanizowanej Armii Radzieckiej w Podkarpackim Okręgu Wojskowym, a 13. Kwietnia 1947r. – dowódcą plutonu ochrony przeciwchemicznej 24 Dywizji strzeleckie, z 73 Korpusu 38 Armii.

Prawdopodobnie wkrótce po powrocie do ZSRR ożenił się z urodzoną w 1926r. Anną Nikołajewną Jerszcową. W 1947r. urodził im się syn Walerij, arok później – córka Łarysa.

23.Marca 1949r. został szefem służby chemicznej w 481. Pułku artylerii przeciwlotniczej ze składu 113 Brygady Artylerii Przeciwlotniczej, 8 Armii Zmechanizowanej, gdzie otrzymał 20. Kwietnia awans na kapitana, jednak nie zagrzał tam długo miejsca, gdyż już 30 kwietnia otrzymał stanowisko szefa służby chemicznej 23 Ciężkiego pułku pancerno-samochodowego 11 Gwardyjskiej Dywizji Zmechanizowanej ze składu tej samej 8 Armii.

W 1949r. został także członkiem partii, a w 1950r. ukończył kurs w Wyższej Szkole Oficerów Wojsk Chemicznych.

W lutym 1951r. powtórnie zdarzyło mu się wyjechać zagranicę – konkretnie do Niemiec. 3 kwietnia tego roku objął tam funkcję szefa służby chemicznej 37 pułku zmechanizowanego 1 Dywizji Zmechanizowanej z 2 Gwardyjskiej Armii Zmechanizowanej, gdzie 28 grudnia 1953r. otrzymał awans na majora.

Z kolei 3 stycznia 1957r. znalazł się na Węgrzech, jako szef służby chemicznej 198 gwardyjskiego pułku artylerii 35 Gwardyjskiej Dywizji Zmotoryzowanej Południowej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej.

W wojskach Południowej Grupy przebywał do maja tego roku, 13maja został odkomenderowany do dyspozycji dowódcy wojsk Kijowskiego Okręgu Wojskowego, a 16dni później skierowano go na stanowisko szefa służby chemicznej 188 gwardyjskiego pułku pancernego z 42 Gwardyjskiej Dywizji Pancernej, 6 Gwardyjskiej Armii Pancernej. Był to jego ostatni przydział w Armii Radzieckiej, z tego też okresu pochodzi zdjęcie w mundurze wz.55 dołączone do arkusza.

17 kwietnia 1961r.został przekazany do dyspozycji dowództwa 6GAP, a 22 czerwca został zwolniony do rezerwy z prawem noszenia munduru i wciągnięty na ewidencję Oktjabrskiego RWK w Dniepropietrowsku.

W Dniepropietrowsku mieszkał co najmniej do 1988r., do przejścia na emeryturę w 1984r. pracował zawodowo, choć wykonywanego zawodu nie udało się ustalić. Również po 1991r. mieszkał na Ukrainie. Dokładna data śmierci pozostaje nieznana, jednak najprawdopodobniej zmarł gdzieś między 2005 a 2017r.

Już w czasie służby wojskowej był członkiem Wszechrosyjskiego Towarzystwa „Wiedza”, i to prawdopodobnie dość aktywnym – we wrześniu 1957r. otrzymał odznakę „Za aktywną pracę”.

Działał także w Radzieckim Komitecie Weteranów Wojny i Fundacji Pokoju, a po rozpadzie ZSRR wUkraińskim Towarzystwie Ochrony Pomników Historii i Kultury.

Podsumowując, można powiedzieć, że major Siergiejew miał więcej szczęścia niż większość oficerów młodszych mających za sobą służbę poza granicami ZSRR – choć nie awansował zbyt wysoko (co wynika też z ograniczonej liczby etatów w wojskach chemicznych), to jednak po powrocie do ZSRR pozwolono mu kontynuować karierę w Armii Radzieckiej. Trudno jednak oprzeć się wrażeniu, że został bardziej doceniony w Polsce i na Ukrainie niż w ZSRR – otrzymał trzy polskie wyższe odznaczenia (w tym dwa za rzeczywiste zasługi), a na Ukrainie dwukrotnie Order Bogdana Chmielnickiego III klasy. Tymczasem za służbę w radzieckich siłach zbrojnych otrzymał tylkodwa odznaczenia bojowe – i to za wysługę lat. Nawet Order Wojny Ojczyźnianej w 1985r. nadano mu w klasie drugiej, najwyraźniej uznając jego służbę za tyłową i nie zaliczając polskiego Krzyża Walecznych jako odznaczenia bojowego.

Jego spuścizna dobrze też pokazuje błędy biurokratyczne i inne zawirowania przy nadawaniu odznaczeń. Dwukrotnie został odznaczony odznaką „25 lat zwycięstwa”, prawdopodobnie przez pomyłkę dwukrotnie otrzymał Order Bogdana Chmielnickiego. Otrzymał dwa medale Żukowa i dwa medale „50 lat zwycięstwa”, choć w obu przypadkach chodzi tu o medal oficjalny – państwowy – i nadany przez Radę Delegatów Ludowych ZSRR.

Lista odznaczeń majora Pawła Piotrowicza Siergiejewa:

Polskie:

Krzyż Walecznych – 11.10.1946r.

Srebrny Krzyż Zasługi – 12.11.1945r.

Srebrny Krzyż Zasługi (rozkaz NDWP nr 54)– 4.11.1946r.

Medal „Za Warszawę” – 14.11.1946r.

Medal „Za Odrę, Nysę, Bałtyk” – 26.10.1945r.

Medal Zwycięstwa i Wolności – ?

Odznaka Grunwaldzka – 4.11.1946r.

Radzieckie:

Order Wojny Ojczyźnianej II klasy – 1985r.

Order Czerwonej Gwiazdy (za 15 lat nienagannej służby) – 30.12.1956r.

Medal „Za Zasługi Bojowe” (za 10 lat nienagannej służby) – 17.05.1951r.

Medal “Za obronę radzieckich terenów podbiegunowych” – 1945r.

Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945” – 6.04.1946r.

Medal “Za wyzwolenie Warszawy” – 1945r.

Medal „20 lat zwycięstwa” – 22.02.1966r.

Medal „30 lat zwycięstwa” – 7.05.1976r.

Medal „40 lat zwycięstwa” – 16.05.1985r.

Medal „30 lat Sił Zbrojnych ZSRR” – 22.02.1948r.

Medal „40 lat Sił Zbrojnych ZSRR” – 25.06.1958r.

Medal „50 lat Sił Zbrojnych ZSRR” – 01.10.1968r.

Medal „60 lat Sił Zbrojnych ZSRR” – 11.07.1978r.

Medal „70 lat Sił Zbrojnych ZSRR” – 22.02.1988r.

Medal „Weteran Pracy” – 31.10.1984r.

Odznaka „25 lat zwycięstwa” (dwukrotnie) – 1970r.

Odznaka „Za Aktywną Pracę” Wszechradzieckiego Towarzystwa „Wiedza” – 30.09.1957r.

Odznaka honorowa Radzieckiego Komitetu Weteranów Wojny – 9.05.1990r.

Odznaka „Aktywista Fundacji Pokoju” – ?

Ukraińskie:

Order Bogdana Chmielnickiego III klasy (nr 47231) – 1999r.

Order Bogdana Chmielnickiego III klasy (nr 2016) – 1999r.

Medal „Obrońcy Ojczyzny” – 1999r.

Medal Żukowa – 1998r.

Medal „50 lat zwycięstwa” – 29.Marca 1995r.

Medal „60 lat zwycięstwa” – 2005r.

Odznaka „50 lat wyzwolenia Ukrainy” – 1.11.1994r.

Odznaka „50 lat zwycięstwa. Weteranom-zwycięzcomod Wdzięcznych mieszkańców Dniepropietrowska” – 1995r.

Odznaka „50 lat wyzwolenia Dniepropietrowska” – 1994?

Odznaka Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Pomników Historii i Kultury „Za aktywny udział w ochronie zabytków Wielkiej Wojny Ojczyźnianej” – ?

Rada Deputowanych Ludowych ZSRR:

Medal „50 lat zwycięstwa” – 1997r.

Medal „Marszałek Związku Radzieckiego Żukow” – 1997r.

Medal „80 lat Rewolucji Październikowej” – 1997r.

Medal „80 lat Sił Zbrojnych ZSRR” –1997r.

Medal „55 lat zwycięstwa” – 1999r.

Autor: Kamil Szustak

Kilka lat temu, pisząc o radzieckich powojennych mundurach galowych (https://grh18pp.business.blog/2019/02/24/letni-mundur-galowy-oficerow-armii-radzieckiej-po-drugiej-wojnie-swiatowej/) pominąłem najwcześniejszy etap – mundury wz.43. Choć opracowane zostały w czasie wojny, tak naprawdę większość żołnierzy nie zobaczyła ich na oczy aż do parady zwycięstwa. W użyciu pozostały natomiast (z kilkoma wyjątkami) aż do1955r. Czyni je to zatem bardziej mundurami powojennymi niż wojennymi.

Gdy ZSRR zaczął odzyskiwać inicjatywę w wojnie, Stalin odkrył, że, choć do tej pory zwracał się do „narodu radzieckiego” lub „narodów ZSRR”, chwytliwe są hasła propagandowe odnoszące się do historycznych zwycięstw Imperium Rosyjskiego. Samemu będąc zafascynowanym postaciami „carów-rewolucjonistów” Piotra I czy Iwana IV, nie miał oporów przed przywróceniem dawnej symboliki. Stąd cała seria nowych odznaczeń, których patronami byli dawni rosyjscy przywódcy wojskowi (w tym nawet jeden święty kościoła prawosławnego!). Stąd także nawrót do mundurów wzorowanych na używanych przez carską armię, wprowadzonych rozkazem NKO nr 25 z 15 stycznia 1943r.

Najbardziej kontrowersyjnym elementem tej reformy było przywrócenie w armii pagonów. Choć już wcześniej pożegnano się z demokratycznymi porządkami w wojsku i przywrócono stopnie oficerskie, to jednak te zmiany były do zaakceptowania przez większość dowództwa – nawet starych bolszewików. Pagony jednak były tym, co w latach Wojny Domowej odróżniało „białych” od „czerwonych”. Tego typu zmiana, nadająca Armii Czerwonej wygląd znienawidzonego wroga, wywołała sporo kontrowersji. Nikt jednak otwarcie pomysłowi Stalina sprzeciwić się nie ośmielił.

Co ciekawe, mundurem, który zmienił się najmniej, był mundur galowy. Jeżeli chodzi o ogólny krój, w mundurze oficerów zmienił się tylko kołnierz, zaś w mundurze szeregowych i podoficerów dodano wypustki wokół kołnierza i mankietów. Zarówno oficerom, jak i niższym szarżom zachowano granatowe bryczesy.

Zmianie uległ wygląd i funkcja patek kołnierzowych – w dalszym ciągu miały wskazywać rangę i rodzaj wojsk, ale w sposób mniej oczywisty. Barwa określała rodzaj jednostki, zaś dodatek określał przynależność do korpusu. I tak, patka bez dodatków wskazywała na szeregowego. Patka z cienkim galonem przez środek wskazywała na podoficera. Patka z belką (haftowaną lub metalową) wskazywała oficera młodszego, a z dwoma belkami – starszego. Na rękawach pojawiły się także patki w formie „kolumienek” (ros. „stołbiki”), będące kolejnym nawiązaniem do mundurów carskich. „Kolumienki” przysługiwały: oficerom młodszym – po jednej, a oficerom starszym – po dwie na mankiet.

Całkowitej zmianie uległ też mundur generalski, to jednak temat na osobny artykuł. Tu jednak pozwolę sobie opisać kurtki galowe oficerów i podoficerów/szeregowych nieco dokładniej.

Kurtka Galowa (ros. „mundir”) oficerów Armii Czerwonej/Radzieckiej wz.43

Kurtka jednorzędowa, z wyraźnym odcięciem w talii, zapinana na pięć dużych guzików, ze sztywną stójką zapinaną na dwie haftki (teoretycznie przepisy przewidywały zapinane także na trzy haftki, ale nie słyszałem, by takowe występowały). Kołnierz i krawędź lewa kurtki obszyte wypustką barwną (odpowiednią dla rodzaju wojsk), na kołnierzu w odległości 1cm od końców i w równej odległości od górnej i dolnej krawędzi – naszyte patki barwne długości 8,2cm i szerokości 2,7cm. Na patkach umieszczone centralnie haftowane złotym lub srebrnym bajorkiem (w rzeczywistości częściej – wykonane z blachy) paski długości 5,4cm: dla oficerów starszych – dwa; dla młodszych – jeden. Przepisy przewidywały, w przypadku oficerów starszych odległość 0,5-1mm, ale de facto nikt tego nie mierzył i paski często się stykały.

Rękawy zakończone mankietami odciętymi wypustką w barwie wojsk. Na mankietach, po zewnętrznej stronie umieszczano wspomniane wyżej „kolumienki” złote lub srebrne.

Rozpór na plecach pojedynczy, na zakładkę. Równolegle do niego – wszyte ozdobne listewki z dwoma dużymi guzikami i wypustką barwną.

Pagony mocowano za pomocą szlufek.

Kurtka galowa podoficerów i szeregowców Armii Czerwonej/Radzieckiej wz.43

Kurtka jednorzędowa z odcięciem w talii , zapinana na pięć dużych guzików, ze sztywną stójką zapinaną na dwie haftki. Kołnierz i krawędź lewa kurtki obszyte wypustką barwną, na kołnierzu w odległości 1cm od końców i w równej odległości od górnej i dolnej krawędzi – naszyte patki barwne długości 8,2cm i szerokości 2,7cm. Na patkach młodszej kadry dowódczej (podoficerów) naszyty pojedynczy pasek ze złotego galonu – centralnie przez środek patki, równolegle do jej dłuższych krawędzi.

Rękawy zakończone mankietami odciętymi wypustką w barwie wojsk.

Rozpór na plecach pojedynczy, na zakładkę. Równolegle do niego – wszyte ozdobne listewki zakończone dużym guzikiem.

Do mundurów zachowano bryczesy granatowe – dla oficerów z wypustką barwną, dla szeregowców i podoficerów – bez wypustki. Oficerowie nosili oficerki ze skóry chromowanej, zaś podoficerowie i szeregowcy – juchtowe lub kirzowe.

W roli nakrycia głowy stosowano czapki okrągłe z gwiazdą, rzadziej, podczas parad, także hełmy (ponoć masowe zastosowanie hełmów stalowych na paradzie zwycięstwaw1945r. spowodowane było częściowo brakiem odpowiedniej liczby czapek dla wszystkich uczestników).

Początkowo nie przewidywano specjalnych pasów galowych – oficerowie nosili pasy skórzane dwubolcowe wz.32, z poprzeczką lub bez, choć znane są także zdjęcia oficerów noszących wycofane z użytku pasy wz.35, z klamrą z „wyciętą” gwiazdą. Podoficerowie i szeregowi stosowali zwykłe pasy jednobolcowe, przy czym do munduru galowego musiały być one wykonane ze skóry.

Do munduru przewidywano wykorzystanie rękawiczek dzianych w kolorze zielonym.

Odznaczenia noszono w linii prostej, prostopadle do krawędzi poły. Po prawej stronie noszono ordery nieposiadające wstążek i odznaki, po stronie lewej – ordery ze wstążkami i medale. Jedyną dopuszczalną odznaką po stronie lewej była w tym czasie odznaka członkowska komsomołu oraz odznaki delegatów do rad.

Wraz z przywróceniem pagonów, zmianom uległy też barwy broni. Dokładny opis zawiera poniższa tabela (zestawienie obejmuje wyłącznie pagony galowe):

Rodzaj wojsk/ służb	Wypustki na mundurze	Pole pagonu (szeregowy/ podoficer)	Wypustka na pagonie	Pole pagonu (oficer)	Prześwit	Wypustka na pagonie	Otok czapki	Wypustki na czapce
Piechota	Malinowe	Malinowy	Czarna	Złote	Malinowy	malinowa	malinowy	malinowe
Artyleria	Czerwone	Czarne	Czerwona	Złote	Czerwony	Czerwona	Czarny	Czerwone
Pancerne	Czerwone	Czarne	Czerwona	Złote/srebrne	Czerwony	Czerwona	Czarny*	Czerwone
Kawaleria	Granatowe	Granatowe	Czarna	Złote	Granatowy	Granatowa	Granatowy	Czarne
Lotnictwo	Błękitne	Błękitne	Błękitna	Złote/srebrne	Błękitny	Błękitna	Błękitny	błękitne
Medyczna	Czerwone	Zielone	Czerwona	Srebrne	Czerwony	czerwona	Zielony	czerwone
Weterynaryjna	Czerwone	Zielone	Czerwona	Srebrne	Czerwony	czerwona	Zielony	czerwone
Kwatermistrzowska	Malinowe	–	–	Srebrne	Malinowy	Malinowa	Malinowy	Malinowe
Sprawiedliwości	Czerwone	–	–	Srebrne	Czerwony	Czerwona	Malinowy	Malinowe
Kolejowe	Granatowe	Czarne	Granatowe	Złote	Czarny	Zielona	Czarny	granatowe
WOSO	Zielone	–	–	Złote	Czarny	Zielona	Czarny*	zielone
Inżynieryjne	Granatowe	Czarne	Granatowa	Złote/srebrne	Czarny	Czarna	Czarny	Granatowe
komunikacja	Granatowe	Czarne	Granatowa	Srebrne	Czarny	Czarna	Czarny	Granatowe
Topografia	Granatowe	Czarne	Granatowa	Złota	Czarny	Czarny	Czarny	Granatowe
Chemiczne	Czarne	Czarne	Czarna	Złote	Czarny	Czarny	Czarny	Czarny

Mundury galowe wz.43 najwyraźniej albo trafiły w gust rządzących, albo były ważniejsze sprawy niż zmiana mundurów. Galowe mundury szeregowych zmieniono dopiero w 1956r. na nieco bardziej uproszczone, choć w podobnym kroju. Mundury oficerskie zmieniono w 1955r., w wyniku reformy przygotowanej na rocznicę zwycięstwa. Jednak już 1949r. wprowadzono nieco „unowocześnione” mundury dla Wojsk Pancernych i Sił Powietrznych. Odrobinę miejsca chciałbym tutaj poświęcić właśnie bezpośrednim następcom mundurów galowych wz. 43.

Reforma z 1956 roku, choć zmieniła nieco barwy broni, mundur galowy szeregowych jedynie nieznacznie uprościła. Praktycznie rzecz biorąc – zmianie uległa tylko kurtka mundurowa, spodnie zaś zamieniono na zielone – model do tej pory noszony na co dzień.

Kurtka mundurowa dla szeregowych i podoficerów Armii Radzieckiej wz.56

Kurtka jednorzędowa zapinana na pięć dużych guzików, ze sztywną stójką zapinaną na dwie haftki. Na kołnierzu w odległości 1cm od końców i w równej odległości od górnej i dolnej krawędzi – naszyte patki barwne długości 8,2cm i szerokości 2,7cm. Na patkach podoficerów naszyty pojedynczy pasek ze złotego galonu – centralnie przez środek patki, równolegle do jej dłuższych krawędzi.

Rękawy zakończone mankietami odciętymi, bez wypustek.

Plecy bez rozporów. Na bocznych szwach pleców – haki do podtrzymywania pasa.

Jak więc widać, kurtki znacząco uproszczono, co spowodowane było zapewne względami oszczędnościowymi. Zniknęły wypustki, wycięcie w tali i rozpory z ozdobnymi listewkami.

Do kurtki noszono pas brązowy z klamrą płytkową z wizerunkiem gwiazdy z sierpem i młotem – uprzednio noszony przede wszystkim przez kadetów szkół suworowskich i wychowanków specjalnych szkół wojskowych.

Jak wspomniałem wyżej (oraz w poprzednim artykule), reforma z 1949r. dotknęła tylko oficerów formacji, którym przypisywano decydującą rolę w zwycięstwie – pancerniakom i lotnikom. Zmianom uległy czapki galowe, zaopatrzone w ornament (liście laurowe) na daszku oraz kurtki – zarówno kurtki służbowe (ros. „kitel”) jak i galowe („mundir”) zastąpiono kurtką dwurzędową z otwartym kołnierzem.

Kurtka galowa dla oficerów Wojsk Pancernych i Sił Powietrznych wz.49

Kurtka dwurzędowa z otwartym kołnierzem. Na połach po trzy duże guziki mundurowe. Kieszenie dolne wpuszczane z prostokątnymi patkami. Po lewej stronie kieszeń napierśna prosta, wpuszczona podkreślona listwą.

Klapy kołnierza kurtki dla oficerów Wojsk Pancernych w całości obszyte czarnym aksamitem i zaopatrzone w wypustkę czerwoną. Klapy kołnierza kurtki oficerów Wojskowych Sił Powietrznych wykonane z tego samego materiału co reszta kurtki, zaopatrzone w wypustkę błękitną.

Na klapach kurtki oficerów Wojsk Pancernych umieszcza sie centralnie emblematy rodzaju wojsk. Na klapach oficerów Wojskowych Sił Powietrznych umieszcza się patki błękitne długości 8,5cm i szerokości 3,5cm obszyte plecionką złotą lub srebrną (lub takim galonem), zaopatrzone w duży guzik mundurowy i emblemat rodzaju wojsk (ten ostatni często pomijano).

Rękawy zakończone mankietami odciętymi wypustką w barwie wojsk (błękitną lub czerwoną). Na mankietach, po zewnętrznej stronie umieszczano „kolumienki” złote lub srebrne, na podkładce w barwie wojsk (błękitne lub czarne, choć stosowano też podkładki w barwie munduru) – dla oficerów starszych po dwie, dla młodszych – po jednej.

Plecy bez rozporów, zszyte z dwóch części.

Pagony czterokątne, przyszywane na całej długości.

Pod kurtką nosi się koszulę w kolorze ochronnym i krawat.

Do kurtki noszono w dalszym ciągu granatowe spodnie z wypustką, przy czym dla oficerów Wojskowych Sił Powietrznych przewidywano spodnie proste z trzewikami zamiast bryczesów. Bez zmian pozostał także pas

Co ciekawe, prawie identyczny krój miały następnie kurtki galowe wz.55. Te jednak pozbawiono kieszeni napierśnej.

Odznaczenia na tych mundurach nakazano nosić równolegle do klap kołnierza.

Jako inspirację dla mundurów wz.49 często podaje się mundury oficerów marynarki. Może to być dobry trop, pamiętać jednak należy, ze dopiero od 1952r. kurtki tego kroju upowszechniły się w WMF, wcześniej (od 1941r.) podobnego kroju kurtki („tużurki”) funkcjonowały tylko dla admirałów i generałów Marynarki.

Powyższe opracowanie nie wyczerpuje oczywiście tematu. Oparte zostało na kilku źródłach i opracowaniach, jeżeli jednak uważny czytelnik dopatrzy się w nim błędów rzeczowych, będą one raczej moją winą niż błędów wcześniejszych autorów. Dlatego też, w przypadku doszukania się nieścisłości, prosiłbym czytelników o informację.

Autor: Kamil Szustak

Bibliografia:

Forma Odieżdy Wojennych Sił SSSR i Rossiji. 1917-90-tegody, Moskwa, 1999r.

Ilustrirovannoje opisanije obmundirowanija i znakow rozliczija Sowietskoj Armii (1918 – 1958gg.), p.red. I. Jermoszyna, Leningrad 1960r.

Anton Szalito, Ilija Sawczenkow, Nikołaj Roginskij, Kiriłł Cyplonkow, Uniforma Krasnoj Armii 1918-1945, Moskwa 1997r.

www.rkka.ru

www.vedomstva-uniforma.ru

www.undertheredstar.com

www.army.armor.kiev.ua

SUMMARY

The text, being a supplement to an earlier article on post-war Soviet parade uniform, is discussing the first parade uniforms used after the war by both Soviet officers and enlisted men – the m43, m49 and m56 uniforms.