Aby umożliwić szybkie sprawdzenie kiedy i gdzie używany był dany wzór dokumentów identyfikacyjnych bez konieczności zaglądania do kilku różnych artykułów, oraz by ułatwić czytelnikom szybką identyfikację wzoru dokumentu, postanowiłem stworzyć ten mini-przewodnik.

W miarę docierania do nowych informacji artykuł ten będzie aktualizowany.

W artykule dokumenty podzielono na oficerskie oraz dla podoficerów i szeregowców.

W artykule nie ujęto dokumentów zastępczych (za wyjątkiem wzorowanych na którymś z przyjętych oficjalnych wzorów), ze względu na funkcjonowanie wielu różnych wzorów, często specyficznych dla konkretnej jednostki.

O ile w opisie nie podano inaczej, dokumenty pokazane na zdjęciach pochodzą ze zbiorów autora.

Objaśnienia:

Więcej informacji i szczegółowy opis – zawiera link do wcześniejszego artykułu, w którym dany typ dokumentu został wcześniej opisany.

Kiedy weszły do użytku – przypuszczalna lub potwierdzona data opracowania i/lub wprowadzenia danego wzoru.

Do kiedy stosowane – przypuszczalna data graniczna funkcjonowania wzoru i/lub data najpóźniejszego wpisu znalezionego w dokumencie danego wzoru.

Najwcześniejszy znany egzemplarz – data najwcześniejszego znanego WYDANIA (nie wydruku!) dokumentu danego wzoru.

Najpóźniejszy znany egzemplarz – data najpóźniejszego znanego WYDANIA (nie wydruku!) dokumentu danego wzoru.

Dokumenty oficerskie

1.Dwujęzyczny dowód osobisty oficera 1DP

Dokumenty te wyróżniają się dobrym wykonaniem i faktem, że mają one dwie wersje językowe – po wersji polskiej następuje powtórzenie danych po rosyjsku. Dowód osobisty bardzo podobny do opisanego niżej dwujęzycznego dowodu osobistego, przy czym okładka obciągnięta jest czerwonym płótnem introligatorskim i nie umieszczono na niej wizerunku orła.

W dokumencie znajduje się informacja o służbie w 1 Dywizji Piechoty. Na końcu dokumentu znajduje się informacja o zamówieniu wydruku z datą 5.VII.1943r., co wskazuje, że zaprojektowano je w czasie formowania 1DP.

Oba znane egzemplarze, mimo wydania ich na przestrzeni sześciu miesięcy, miały oryginalnie fotografię właściciela.

Więcej informacji i szczegółowy opis: Zobacz artykuł. Znane dwa egzemplarze, w tym jeden (prezentowany na zdjęciu) w zbiorach Spoza gór i rzek. Wojsko Polskie na Wschodzie 1943-1947

Kiedy weszły do użytku: prawdopodobnie pierwsze dotarły do Sielc jeszcze w lecie 1943r., choć jeden z dwóch znanych egzemplarzy wydany został dopiero w lutym 1944r.

Do kiedy stosowane: Stosowane co najmniej do grudnia 1945r. Znany egzemplarz był używany przez oficera 1pal jeszcze po przeniesieniu do jednostek poza 1DP.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: 24.08.1943r.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: 24.02.1944r.

2. Tymczasowy dowód osobisty 1 Korpusu Polskiego

Przeniesiono do dokumentów oficerskich, gdyż wszystkie znane dotychczas egzemplarze są wystawione oficerom.

Podobny w układzie do książeczki czterostronicowej, ale dwujęzyczny dokument tymczasowy – z całą pewnością wcześniejszy, bo z nagłówkiem 1KP.

Więcej informacji i szczegółowy opis: Brak. Znane 2 egzemplarze, egzemplarz ze zdjęcia w zbiorach Spoza gór i rzek. Wojsko Polskie na Wschodzie 1943-1947

Kiedy weszły do użytku: 1944r., przed marcem

Do kiedy stosowane: teoretycznie powinny były wyjść z użycia w marcu 1944r. Znany egzemplarz wydano w czerwcu 1944r.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: 06.1944r.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: 06.1944r.

3. Tymczasowy dowód osobisty Armii Polskiej w ZSRR

Dokument praktycznie identyczny z powyższym, jedyna różnica to nagłówek “Armia Polska w ZSRR”. Prawdopodobnie funkcjonował równolegle z książeczką czterostronicową jako dokument oficerski do czasu utworzenia dokumentów stałych dla oficerów – poniższych wzorów.

Więcej informacji i szczegółowy opis: Znany jeden egzemplarz z 1 pułku zapasowego.

Kiedy weszły do użytku: 1944r., po rozwinięciu 1. Korpusu

Do kiedy stosowane: Prawdopodobnie do czasu wydania stałych dowodów osobistych oficerom. Znany egzemplarz wydano w czerwcu bądź lipcu 1944r. i posiada datę ważności 1. listopada 1944r., nie był następnie przedłużany, prawdopodobnie więc do tego czasu właściciel otrzymał dokument stały.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: 06 lub 07.1944r.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: 06 lub 07..1944r.

4.Dwujęzyczny dowód osobisty

Dokumenty te wyróżniają się dobrym wykonaniem, wpisanym w okrąg orłem piastowskim na okładce oraz faktem, że mają one dwie wersje językowe – po wersji polskiej następuje powtórzenie danych po rosyjsku.

Ze względu na wizerunek orła piastowskiego, uznać można, że projektowano je w czasie istnienia 1 Armii Polskiej, lub zaraz po rozwinięciu w 1 i 2 Armię Wojska Polskiego. Znany egzemplarz z datą wydruku z 15 III 1944r., co, jeśli data jest odczytana poprawnie, może wskazywać na opracowanie ich w początkach 1944, jeszcze przed powstaniem 1AP

Więcej informacji i szczegółowy opis: https://grh18pp.business.blog/2019/02/23/dowod-osobisty-oficera-1-i-2-awp/

Kiedy weszły do użytku: prawdopodobnie na początku 1944r.

Do kiedy stosowane: Stosowane jeszcze po zakończeniu wojny, co najmniej do 09.1945r.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: 7.09.1944r.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: 02.1945r.

5.Legitymacja oficerska

Dokument wyróżnia się orłem państwowym na okładce oraz niebieskim kolorem okładki. W przeciwieństwie do poprzedniego wzoru, ma treść tylko w języku polskim.

Ze względu na wzór orła, można domyślać się, że wzór opracowano gdy formowanie 2AWP nabierało rozpędu, brak jednak informacji o dacie wydruku. Potwierdzone wykorzystywanie w 1 AWP, 2 AWP i WOP.

Więcej informacji i szczegółowy opis: https://grh18pp.business.blog/2020/01/05/dokumenty-osobiste-1-i-2-awp-pare-slow-o-dokumentach-oficerskich-i-tymczasowych/

Do kiedy stosowane: Stosowane jeszcze po zakończeniu wojny, co najmniej do 07.1946r.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: 04.1945r.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: 06.1945r.

Dokumenty podoficerów i szeregowych

1.Dwustronny dowód osobisty

Dokument uproszczony, z jednej strony opisany po polsku, z drugiej po rosyjsku, wykonany na niebieskim kartoniku. Dokumenty nie mają dat i już w treści jest wydrukowana informacja o służbie w 1DP.

Ze względu na wydrukowaną nazwę jednostki należy założyć, że poza 1DP nie był stosowany.

Znane są także egzemplarze „zastępcze” z 2pp i 1pcz wykonane na maszynie, tylko w wersji polskiej.

Więcej informacji i szczegółowy opis: https://grh18pp.business.blog/2019/02/25/ksiazeczka-wojskowa-w-1-i-2-awp-chronologia/

Oraz: https://grh18pp.business.blog/2019/02/24/jeszcze-o-dokumentach-osobistych-w-1-i-2awp/

Kiedy weszły do użytku: Prawdopodobnie na samym początku formowania jednostek 1DP, świadcz o tym stosowanie dokumentów zastępczych wzorowanych na tym jeszcze w 1943r.

Do kiedy stosowane: prawdopodobnie zaczęto je wycofywać, gdy rozpoczęło się formowanie jednostek nie podlegających 1DP, choć stosowane mogły być jeszcze do początku 1945r. – jeden znany przypadek, gdzie ten sam żołnierz nowy dokument otrzymał dopiero wówczas, wcześniej używając takiego dowodu.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: dokumenty niedatowane, znany dokument zastępczy z 12.1943r.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: dokumenty niedatowane, znany dokument zastępczy z 12.1943r.

2.Krasnoarmiejska Kniżka wypełniona po polsku.

Radziecki dokument tożsamości wydawany podczas służby żołnierzom Armii Czerwonej. W 1 AWP wydawany zastępczo wobec braku innych dokumentów, do tej pory znane dwa egzemplarze, ale ich stosowanie było prawdopodobnie do lata 1944r. dość powszechne.

Więcej informacji i szczegółowy opis:  https://grh18pp.business.blog/2019/02/25/ksiazeczka-wojskowa-w-1-i-2-awp-chronologia/

Kiedy weszły do użytku: Prawdopodobnie już w początkach formowania pierwszych jednostek w Sielcach nad Oką.

Do kiedy stosowane: Na szerszą skalę prawdopodobnie do lata 1944r., sporadycznie do końca wojny. Znany przypadek wydania przy demobilizacji żołnierzowi 1AWP-obywatelowi ZSRR już po wojnie (nieuwzględniony poniżej ze względu na specyfikę sytuacji).

Najwcześniejszy znany egzemplarz: 10.09.1943r.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: 19.09.1943r.

3.Dwustronny dowód osobisty drugiego wzoru

Dokument uproszczony, z jednej strony opisany po polsku, z drugiej po rosyjsku, wykonany na zwykłym papierze, większego formatu niż pierwszy wzór dwustronnego dowodu osobistego. Dokument nie ma daty i już w treści jest wydrukowana informacja o służbie w określonej jednostce, jednak numer poczty polowej został przekreślony.

Więcej informacji i szczegółowy opis: Brak

Kiedy weszły do użytku: Brak danych. Znany jeden egzemplarz z 1PSBS z kolekcji Jan Ajf Niezbędny

Do kiedy stosowane: Prawdopodobnie wiosna-lato 1944r. Znany egzemplarz ma jednak wpisaną datę ważności na grudzień 1944r.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: dokumenty niedatowane.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: dokumenty niedatowane.

4.Książeczka czterostronicowa

Dokument zawierający jedynie cztery strony (wraz z tytułową) – zadrukowany dwustronnie kartonik składany na pół.

Do tej pory potwierdzone jedynie wykorzystywanie w jednostkach 1AWP.

Numeracja dokumentów jest niespójna i wydaje się, że w każdej jednostce numerację stosowano według własnego widzimisię, bez jakichś odgórnych wytycznych.

Więcej informacji i szczegółowy opis: https://grh18pp.business.blog/2019/02/24/jeszcze-o-dokumentach-osobistych-w-1-i-2awp/

Oraz: https://grh18pp.business.blog/2019/02/25/ksiazeczka-wojskowa-w-1-i-2-awp-chronologia/

I: https://grh18pp.business.blog/2019/07/26/replika-ksiazeczki-wojskowej-1awp/

Kiedy weszły do użytku: Widniejący na stronie tytułowej nagłówek „1-a ARMIA POLSKA” sugeruje opracowanie wzoru w czasie funkcjonowania tej nazwy, tj. między marcem a początkiem sierpnia 1944r. Do tej pory jednak nie zaobserwowano egzemplarza wydanego przed końcem sierpnia 1944r.

Do kiedy stosowane: do końca wojny. Znany dokument zastępczy będący stworzoną na maszynie do pisania kopią (z zachowanym nagłówkiem 1 Armii Polskiej) wystawiony w lipcu 1945r.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: .30.08.1944r.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: 2.02.1945r. (zastępczy egzemplarz 5.07.1945r.).

5.Legitymacja żołnierska „z kuricą”

Książeczka w czerwonej okładce z napisem „Wojsko Polskie”, która na stronie tytułowej ma wizerunek orła piastowskiego wpisanego w okrąg i tytuł „Legitymacja żołnierska”. Dokument jest dwujęzyczny – po wersji polskiej następuje powtórzenie tego samego po rosyjsku. Układ w ramach danej wersji językowej wzorowany jest na „Krasnoarmiejskoj kniżkie”. Dokument wykazuje cechy zbieżne z oficerskim „Dowodem osobistym”, co sugeruje wprowadzenie w tym samym okresie.

Więcej informacji i szczegółowy opis: Brak. Dwukrotnie widziałem skany takiej książeczki, jednak nigdy nie dostałem zgody na wykorzystanie. W kolekcji własnej brak dokumentów tego wzoru.

Kiedy weszły do użytku: Ze względu na podobieństwa do oficerskiego dowodu osobistego można założyć opracowanie wzoru w tym samym czasie, tj. koniec 1944 – początek 1945r.

Do kiedy stosowane: prawdopodobnie do końca wojny i przez jakiś czas po.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: 02.1945r.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: 13.09.1945r.

6. Książeczka „Toruńska”

Książeczka drukowana w drukarni WP w Toruniu, na okładce orzeł bez korony zbliżony do państwowego wz.19, z tytułem „Wojskowa służbowa książeczka żołnierza”. Dokument posiada jedynie wersję polską.

Układ wzorowany na „Krasnoarmiejskoj kniżkie”.

Pomiędzy poszczególnymi egzemplarzami występują czasem różnice w czcionce i rysunku orła.

Najczęściej spotykany wzór dokumentu identyfikacyjnego dla niższych szarż. Potwierdzone wykorzystanie w 1 AWP, 2 AWP oraz w KBW już po wojnie.

Więcej informacji i szczegółowy opis: https://grh18pp.business.blog/2019/02/23/ksiazeczka-wojskowa-zolnierza-1-i-2-awp/

Oraz: https://grh18pp.business.blog/2019/02/23/ksiazeczka-wojskowa-zolnierza-1-i-2-awp-uzupelnienie/

I: https://grh18pp.business.blog/2019/02/25/ksiazeczka-wojskowa-w-1-i-2-awp-chronologia/

Kiedy weszły do użytku: Prawdopodobnie luty-marzec 1945r. Toruń zdobyty został bez większych walk 1 lutego 1945r., druk mógł ruszyć jeszcze w tym samym miesiącu.

Do kiedy stosowane: Do końca wojny i po wojnie, co najmniej do 07.1949r.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: 7.04.1945r.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: 25.07.1947r.

7.Książeczka „czwartego wzoru”

Książeczka z orłem państwowym bez korony jak na „legitymacji oficerskiej”, z tytułem „Wojskowa służbowa książeczka żołnierza”. Dokument posiada jedynie wersję polską.

Układ dokumentu wzorowany na „Krasnoarmiejskoj kniżkie”.

Potwierdzone wykorzystanie w 1 AWP, 2 AWP oraz innych formacjach podległych NDWP.

Więcej informacji i szczegółowy opis: https://grh18pp.business.blog/2019/02/25/ksiazeczka-wojskowa-w-1-i-2-awp-chronologia/

Kiedy weszły do użytku: prawdopodobnie równolegle z książeczką „toruńską” lub „legitymacją oficerską”.

Do kiedy stosowane: Do końca wojny i po wojnie co najmniej do maja 1946r.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: 1.03.1945r.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: 20.04.1945r.

8.Tymczasowy dowód osobisty 1KP

Więcej informacji i szczegółowy opis: znane dwa egzemplarze, w tym jeden z Kolekcji Pana Tomasza Szpakowskiego.

Kiedy weszły do użytku: Prawdopodobnie w początkach formowania Korpusu – 07-10.1944r.

Do kiedy stosowane: brak danych.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: 14.04.1945r., część dokumentów niedatowana.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: 14.04.1945r., część dokumentów niedatowana.

Autor: Kamil Szustak

Czasami udaje się pozyskać komplet odznaczeń z dokumentami, książeczką wojskową i jeszcze z życiorysem lub charakterystyką wystawioną przez dowódcę, i w takim wypadku od razu o danym człowieku wiadomo już prawie wszystko. Czasami jednak dostajemy tylko okruchy, z których ciężko wyczytać jakąś historię. W takich przypadkach warto też czasem zaryzykować i poszukać czegoś w archiwach. Czasami niestety dostępne w archiwum dokumenty nie wnoszą nic. Trochę tak było w tym przypadku.

Kupione kiedyś przy okazji dwa dokumenty od medali „Za zdobycie Budapesztu” i „Za zdobycie Wiednia”. Kombinacja imienia „Bronisław”, nazwiska „Snietkowski” i wystawcy dokumentu (Komisariat Wojskowy Obłasti Kamieniec Podolski) mogły sugerować Polaka.

Dość łatwo, mimo przekręconego w dokumentach nazwiska – Sniatkowski (Śniatkowski?) zamiast Snietkowski, udało się znaleźć informację o odznaczeniu medalem „Za odwagę” i Orderem Czerwonej Gwiazdy. Dawało to trochę informacji. Co ciekawe, pomimo, że oba wnioski składano w ramach tej samej jednostki, na pierwszym widnieje narodowość „Ukrainiec”, na drugim „Polak”.

Ze względu na tę niekonsekwencję, oraz by uzyskać trochę dodatkowych informacji (np. adres zamieszkania i miejsce pracy lub służby po wojnie), postanowiłem wystarać się o kartę ewidencyjną odznaczonego. Po pewnym czasie dostałem nawet dwie, co z tego, skoro były to karty wojenne (starszego wzoru), w dodatku wypełnione wyjątkowo niestarannie. Tak naprawdę nie wniosły nic nowego.

Zatem zacząłem od okruchów i z samych tych okruchów trzeba było złożyć historię żołnierza.

Bronisław Sniatkowski, syn Jana (Iwana) urodził się w 1910r., prawdopodobnie w okolicy Kamieńca Podolskiego. Służbę wojskową w Armii Czerwonej pełnił w latach 1932-35. W 1941r. nie został zmobilizowany – prawdopodobnie front przetoczył się przez te tereny zbyt szybko.

Kolejna potwierdzona informacja mówi o powołaniu do służby wojskowej w 1944r.przez Bazaliański RWK (od miasteczka Bazalia) w Obłasti Kamienieckiej. Po pierwsze, sugeruje to, ze mieszkał w tym czasie w okolicach Bazalii, po drugie zaś, pomimo, że data jest tylko roczna, możemy założyć, że powołanie miało miejsce wiosną – Kamieniec Podolski został wyzwolony w marcu.

Skierowany został do plutonu łączności 1 kompanii 1 batalionu 206 pułku strzeleckiego, 99 Dywizji Strzeleckiej, 1 Frontu Ukraińskiego na stanowisko telefonisty.

8 Lipca 1944r. został lekko ranny, prawdopodobnie w wyniku ostrzału artyleryjskiego z rejonu Ocieki i Ostrowa. 206ps znajdował się wówczas gdzieś w rejonie Borku, na wschód od Dębicy. Za ten dzień zanotował straty: 1 zabity i 4 rannych, ale prawdopodobnie Bronisław, jako lekko ranny, nie wycofany z linii, nie został tam uwzględniony.

Już 12 dni później, podczas walk o stację w Ropczycach wyróżnił się po raz pierwszy. W uzasadnieniu nadania medalu „Za Odwagę czytamy:

[…]w bojach za st.[ację] Ropczyca[Ropczyce] Rejonu Dembickiego [Dębickiego] 20.8.1944 roku pod silnym ogniem przeciwnika naprawił dziewięć uszkodzeń linii łączności, czym zabezpieczył bezproblemowe kierowanie bojem.”

 1 października Bronisława Sniatkowskiego odznaczono medalem „Za odwagę”.

Po walkach w rejonie Dębicy, jego pułk skierowano na Węgry .W grudniu podchodził pod Budapeszt, forsując Dunaj. Tu nasz telefonista wyróżnił się ponownie 5.12.1944r.:

W walkach na podejściu do miasta Budapeszt przy forsowaniu rzeki Dunaj […] przeprawiwszy się w składzie swojego plutonu pod silnym Artyleryjskim ogniem moździerzowym przeciwnika szybko nawiązał łączność między kompaniami, zapewniając dowództwom batalionów bezproblemowe kierowanie walką.

9.12.1944r. w czasie wściekłego kontrataku przeciwnika pod silnym ogniem artylerii i karabinów maszynowych naprawił 7 uszkodzeń na linii łączności.

22. Lutego 1945r.odznaczony został Orderem Czerwonej Gwiazdy.

Po walkach na terenie Węgier, pułk, a z nim szeregowiec Sniatkowski, w kwietniu 1945r.wziął udział w walkach o Wiedeń.

O dalszych losach Bronisława Sniatkowskiego wiadomo niewiele. Zdemobilizowany został przed lipcem 1946r. i powrócił w rodzinne strony, do Obłasti Kamienieckiej.

Prawdopodobnie nie skorzystał z możliwości „repatriacji” i pozostał w ZSRR.

Brak danych o odznaczeniu Orderem Wojny Ojczyźnianej w 1985r. sugeruje, że zmarł przed tą datą.

Autor: Kamil Szustak

Rok 1943 przyniósł wielkie zmiany w umundurowaniu radzieckim. Nie ominęły one także wyższych generałów i marszałków. O ile różne rodzaje stosowanych spodni i czapek uległy niewielkim zmianom, o tyle znacząco zmieniły się kurtki i bluzy mundurowe. Najpoważniejsze zmiany dotknęły mundurów codziennych, ale również galowe i polowe uległy modyfikacjom.

Bez zmian pozostały spodnie – stosowano spodnie lub bryczesy z naszytymi lampasami w kolorze rodzaju wojsk, wykonane z tkanin w kolorach odpowiednio: dla mundurów galowych i służbowych – granatowym, dla mundurów polowych i służbowych – ochronnym. Nowy regulamin nie przewidywał już spodni bez lampasów ani spodni typu oficerskiego (z wypustką zamiast lampasów), choć w dalszym ciągu zdarzało się ich wykorzystywanie.

Kurtki i bluzy zmieniono rozkazem z 15 stycznia. Kurtki służbowe i galowe oraz gimnastiorki utraciły wykładane kołnierze i insygnia na rękawach, zyskały pagony i zachowały dotychczasowe barwy (kolor ochronny dla kurtek służbowych i gimnastiorek, szary dla kurtek galowych, biały dla letnich kurtek służbowych poza szykiem; dodano także kurtki służbowe w kolorze szarym jako alternatywę dla białych). Kurtki galowe zyskały dodatkowo hafty na kołnierzu i patki w postaci trzech „kolumienek” (ros. Stołbiki) na mankietach (dla marszałków zamienione na haft). Również kształt mankietów uproszczono, zachowując jednak wypustkę w barwie broni.

Czapki służbowe i polowe pozostały bez zmian, natomiast do czapek galowych dodano haft na otoku.

Kolejną zmianę przyniósł kwiecień 1945r. – decyzją Głównego Zarządu Kwatermistrzowskiego nr 1412, dla generałów wprowadzono mundury galowe w kolorze „morskiej fali” (potocznie zwany carskim), składające się z kurtek dwurzędowych z wypustkami wzdłuż poły, kołnierza i mankietów, haftami na kołnierzach i mankietach; bryczesów z lampasami oraz czapek z haftem na otoku.

Oczywiście przepisy swoje, a życie swoje. Wielu generałów aż do końca wojny nie otrzymało mundurów galowych, a na ich uszycie nie było warunków. Stąd częste stosowanie kurtek służbowych lub nawet gimnastiorek przez generałów również podczas defilad w zdobywanych miastach. W samej stolicy ZSRR także były opóźnienia – do tego stopnia, że nawet w czasie parady zwycięstwa można było dostrzec generałów w mundurach wz.43 – nie tylko na trybunach, ale także wśród mniej eksponowanych uczestników – mundur taki nosił np. główny dyrygent, Generał major Czernieckij.

Problem bywał też z mundurami służbowymi i polowymi – często jeszcze do końca wojny stosowano je wymiennie, nierzadko mieszając pagony polowe z galowymi. Do mundurów służbowych stosowano spodnie zielone i granatowe, czasem stosowano też spodnie bez lampasów, zgodne z wcześniejszymi przepisami. To ostatnie wiązało się w niektórych przypadkach z niechęcią do odróżniania się od oficerów lub względami maskowania w strefie przyfrontowej.

Sylwetka

Prezentowana sylwetka to generał-major wojsk technicznych w mundurze służbowym, odbywający podróż w wagonie pasażerskim – stosowano je w wojskowych transportach na potrzeby wyższych szarż. Z racji służby daleko od linii frontu i podróży, nosi wygodniejszą wersję munduru służbowego, bez pasa głównego, ze spodniami w kolorze granatowym do trzewików. Do kurtki służbowej wz.43 nosi pagony „polowe” (powszechnie stosowane do munduru służbowego), z polem w zgaszonym kolorze. Na piersi widoczne baretki odznaczeń – Orderu czerwonego sztandaru, Orderu Wojny Ojczyźnianej I klasy, Orderu Czerwonej Gwiazdy i medalu „Za zasługi bojowe”.

Lampasy, otok czapki i wypustki – w kolorze malinowym, wskazujące na przynależność do wojsk technicznych. Dla generałów piechoty wszystkie elementy barwne miały kolor czerwony, podobnie sytuacja wyglądała z artylerią i Wojskami Pancernymi – za wyjątkiem otoku czapki w kolorze czarnym.

Broń służbową (rewolwer Nagant, choć generałom wydawano także pistolety TT i TK) oraz oporządzenie przenosi w bagażu, jednak dla bezpieczeństwa porusza się z pistoletem Walther PPK – trofeum podarowanym przez podkomendnych, popularnym ze względu na niewielkie rozmiary.

Ze sobą nosi jedynie okulary i najważniejsze dokumenty – legitymację służbową i książeczkę mundurową (z racji niedawnego awansu jeszcze w wersji oficerskiej), książeczkę orderową, książeczkę medalową oraz portfel.

Wykorzystanie sylwetki

Sylwetka generała może być wykorzystywana podczas inscenizacji na wiele sposobów. Generał może przyjechać po bitwie by osobiście obejrzeć pole boju i podziękować dowódcom liniowym, czy nawet wręczyć odznaczenia. Może także być celem zamachu ze strony podziemia lub np. niemieckich spadochroniarzy.

Po dostosowaniu sylwetki do warunków polowych, może ona także być wykorzystana na większych inscenizacjach, gdzie konieczne jest pokazanie pracy na punkcie dowodzenia.

Oczywiście, w razie potrzeby dysponujemy alternatywna wersją sylwetki – polową lub dla generała innych rodzajów wojsk.

Autor: Kamil Szustak