Rok 1943 przyniósł wielkie zmiany w umundurowaniu radzieckim. Nie ominęły one także wyższych generałów i marszałków. O ile różne rodzaje stosowanych spodni i czapek uległy niewielkim zmianom, o tyle znacząco zmieniły się kurtki i bluzy mundurowe. Najpoważniejsze zmiany dotknęły mundurów codziennych, ale również galowe i polowe uległy modyfikacjom.

Bez zmian pozostały spodnie – stosowano spodnie lub bryczesy z naszytymi lampasami w kolorze rodzaju wojsk, wykonane z tkanin w kolorach odpowiednio: dla mundurów galowych i służbowych – granatowym, dla mundurów polowych i służbowych – ochronnym. Nowy regulamin nie przewidywał już spodni bez lampasów ani spodni typu oficerskiego (z wypustką zamiast lampasów), choć w dalszym ciągu zdarzało się ich wykorzystywanie.

Kurtki i bluzy zmieniono rozkazem z 15 stycznia. Kurtki służbowe i galowe oraz gimnastiorki utraciły wykładane kołnierze i insygnia na rękawach, zyskały pagony i zachowały dotychczasowe barwy (kolor ochronny dla kurtek służbowych i gimnastiorek, szary dla kurtek galowych, biały dla letnich kurtek służbowych poza szykiem; dodano także kurtki służbowe w kolorze szarym jako alternatywę dla białych). Kurtki galowe zyskały dodatkowo hafty na kołnierzu i patki w postaci trzech „kolumienek” (ros. Stołbiki) na mankietach (dla marszałków zamienione na haft). Również kształt mankietów uproszczono, zachowując jednak wypustkę w barwie broni.

Czapki służbowe i polowe pozostały bez zmian, natomiast do czapek galowych dodano haft na otoku.

Kolejną zmianę przyniósł kwiecień 1945r. – decyzją Głównego Zarządu Kwatermistrzowskiego nr 1412, dla generałów wprowadzono mundury galowe w kolorze „morskiej fali” (potocznie zwany carskim), składające się z kurtek dwurzędowych z wypustkami wzdłuż poły, kołnierza i mankietów, haftami na kołnierzach i mankietach; bryczesów z lampasami oraz czapek z haftem na otoku.

Oczywiście przepisy swoje, a życie swoje. Wielu generałów aż do końca wojny nie otrzymało mundurów galowych, a na ich uszycie nie było warunków. Stąd częste stosowanie kurtek służbowych lub nawet gimnastiorek przez generałów również podczas defilad w zdobywanych miastach. W samej stolicy ZSRR także były opóźnienia – do tego stopnia, że nawet w czasie parady zwycięstwa można było dostrzec generałów w mundurach wz.43 – nie tylko na trybunach, ale także wśród mniej eksponowanych uczestników – mundur taki nosił np. główny dyrygent, Generał major Czernieckij.

Problem bywał też z mundurami służbowymi i polowymi – często jeszcze do końca wojny stosowano je wymiennie, nierzadko mieszając pagony polowe z galowymi. Do mundurów służbowych stosowano spodnie zielone i granatowe, czasem stosowano też spodnie bez lampasów, zgodne z wcześniejszymi przepisami. To ostatnie wiązało się w niektórych przypadkach z niechęcią do odróżniania się od oficerów lub względami maskowania w strefie przyfrontowej.

Sylwetka

Prezentowana sylwetka to generał-major wojsk technicznych w mundurze służbowym, odbywający podróż w wagonie pasażerskim – stosowano je w wojskowych transportach na potrzeby wyższych szarż. Z racji służby daleko od linii frontu i podróży, nosi wygodniejszą wersję munduru służbowego, bez pasa głównego, ze spodniami w kolorze granatowym do trzewików. Do kurtki służbowej wz.43 nosi pagony „polowe” (powszechnie stosowane do munduru służbowego), z polem w zgaszonym kolorze. Na piersi widoczne baretki odznaczeń – Orderu czerwonego sztandaru, Orderu Wojny Ojczyźnianej I klasy, Orderu Czerwonej Gwiazdy i medalu „Za zasługi bojowe”.

Lampasy, otok czapki i wypustki – w kolorze malinowym, wskazujące na przynależność do wojsk technicznych. Dla generałów piechoty wszystkie elementy barwne miały kolor czerwony, podobnie sytuacja wyglądała z artylerią i Wojskami Pancernymi – za wyjątkiem otoku czapki w kolorze czarnym.

Broń służbową (rewolwer Nagant, choć generałom wydawano także pistolety TT i TK) oraz oporządzenie przenosi w bagażu, jednak dla bezpieczeństwa porusza się z pistoletem Walther PPK – trofeum podarowanym przez podkomendnych, popularnym ze względu na niewielkie rozmiary.

Ze sobą nosi jedynie okulary i najważniejsze dokumenty – legitymację służbową i książeczkę mundurową (z racji niedawnego awansu jeszcze w wersji oficerskiej), książeczkę orderową, książeczkę medalową oraz portfel.

Wykorzystanie sylwetki

Sylwetka generała może być wykorzystywana podczas inscenizacji na wiele sposobów. Generał może przyjechać po bitwie by osobiście obejrzeć pole boju i podziękować dowódcom liniowym, czy nawet wręczyć odznaczenia. Może także być celem zamachu ze strony podziemia lub np. niemieckich spadochroniarzy.

Po dostosowaniu sylwetki do warunków polowych, może ona także być wykorzystana na większych inscenizacjach, gdzie konieczne jest pokazanie pracy na punkcie dowodzenia.

Oczywiście, w razie potrzeby dysponujemy alternatywna wersją sylwetki – polową lub dla generała innych rodzajów wojsk.

Autor: Kamil Szustak