Ciągłe kontakty z wojskami radzieckimi, oraz fakt, że wyższa kadra oficerska w jednostkach Wojska Polskiego formowanego w ZSRR była w większości oddelegowana Armii Czerwonej i posługiwała się językiem polskim często w bardzo ograniczonym stopniu wymusiły stworzenie dla jednostek polskich dokumentów, które nie tylko miałyby układ podobny jak w radzieckich odpowiednikach, ale również byłyby dwujęzyczne.

Jednym z przykładów takiego dokumentu był dowód osobisty oficera. Ażeby najpełniej pokazać zarówno wygląd polskiego dokumentu, jak i podobieństwo do radzieckiego odpowiednika, zamieszczę tu opis porównawczy obu. Za materiał do porównania posłużą Dowód osobisty podporucznika Marciniaka, zastępcy do spraw politycznych dowódcy 6 Szwadronu Sanitarnego 1SBK wydany w 1944r. oraz dowód osobisty intendenta drugiego stopnia (Odpowiednik majora w służbach administracyjnych i gospodarczych Armii Czerwonej przed 1943r.) Krynsakowskiego z Zarządu Zaopatrzenia w Żywność Północnej Grupy Wojsk Frontu Zakaukazkiego wydany w 1942r.

Blankiet polskiego dokumentu wydrukowano w Moskwie, w przypadku blankietu radzieckiego brak tej informacji.

Okładka radzieckiego dokumentu obciągnięta jest czerwoną tkaniną, co było częstym rozwiązaniem, choć zdarzały się również dokumenty w tekturowej okładce. Nazwa dokumentu jest wytłoczona (niezbyt równo) i wypełniona czarnym tuszem. Napis głosi: „N[arodnyj] K[omissariat] O[borony] SSSR /Udostowierienie licznosti naczalstwujuszczego sostawa K.[rasnoj] A.[rmii]. W porównaniu z nią, okładka polskiego odpowiednika wygląda, co dziwne, bardziej elegancko. Obciągnięta jest ona brązowym materiałem skóropodobnym, na którym wytłoczono bardzo wyraźny wizerunek orła piastowskiego wpisany w okrąg, a nad  którym wytłoczono dużą czcionką napis „DOWÓD OSOBISTY”, zaś pod orłem znalazł się wytłoczony znacznie mniejszą czcionką napis „udostowierienie licznosti”. Co ciekawe, wytłoczenie jest wykonane starannie – na pierwszy rzut oka zostało wykonane równolegle do poziomych krawędzi okładki.

Dokument radziecki liczy 15 stron, dokument polski – 17. Jest to dość zaskakujące, biorąc pod uwagę, że w polskim dokumencie większość rubryk jest zdublowana. Wyjaśnić to można tym, że w dokumencie radzieckim na większość rubryk przewidziano po kilka stron więcej niż w polskim.

W obu dokumentach wewnętrzną stronę okładki zajmuje zdjęcie właściciela oraz pieczęć jednostki i podpis jej dowódcy. Numeracja stron zaczyna się dopiero od strony sąsiedniej, oznaczonej jako pierwsza, na której w obu przypadkach podane jest imię i nazwisko właściciela oraz nazwa jednostki w której służy. W polskim dokumencie dane te są oczywiście podane po polsku.

Na stronie drugiej w obu dokumentach znajduje się tabelka ukazująca stan służbowy posiadacza, W dokumencie radzieckim ma ona cztery rubryki: 1.stopień wojskowy, 2.dzień i miesiąc, 3.rok i numer rozkazu nominacyjnego i 4.Kategoria służbowa. W dokumencie polskim rubryki są tylko trzy, pierwsza to stopień i funkcja, druga – numer rozkazu i data, trzecia zaś nie posiada tytułu, jednak z adnotacji w tej rubryce można wnosić, że jest to rubryka przeznaczona na określenie rozkazodawcy.

Strona trzecia w dokumencie radzieckim zawiera już dane na temat odznaczeń i specjalnych praw przyznanych właścicielowi (rubryka ta rzadko była wypełniana). W dokumencie polskim na stronie tej znajduje się dalszy ciąg tabelki.

W radzieckim dowodzie osobistym strony nr 4 i 5 to ciąg dalszy spisu odznaczeń i specjalnych praw, tymczasem w polskim ta rubryka zajmuje tylko stronę czwartą (nie wiem, czy w Wojsku Polskim również zaniedbywano wpisy w tej rubryce, ale akurat ten oficer w czasie wojny żadnych odznaczeń nie otrzymał), natomiast na stronie piątej znajduje się ciąg dalszy danych osobowych: Data i miejsce urodzenia oraz stan cywilny. W dokumencie radzieckim dane te można znaleźć na stronie szóstej, którą w polskim dowodzie osobistym zajmują informacje na temat wydanej broni białej i palnej. W dokumencie radzieckim te dane zajmują stronę siódmą. W Armii czerwonej tą rubrykę również często pozostawiano niewypełnioną.

Na stronie siódmej polskiego dokumentu znaleźć można podpis właściciela dokumentu oraz poświadczenie zgodności danych – pieczęć i podpis dowódcy jednostki oraz datę. Te same dane znaleźć można na stronie ósmej dokumentu radzieckiego. W dokumencie polskim tą stronę zajmuje ostatnia strona wersji polskiej – przepisy dotyczące dokumentu. W radzieckim dowodzie osobistym przepisy te nie są tak zwięźle sformułowane i zajmują strony nr 9 i 10.

Strona dziewiąta w polskim dowodzie osobistym wygląda identycznie jak pierwsza strona radzieckiego dokumentu – zawiera dane ze strony pierwszej przetłumaczone na język rosyjski. Strona dziesiąta i jedenasta zawierają rosyjską wersję tabelki dotyczącej położenia służbowego, przy czym ma ona również radziecki format, tj. posiada cztery rubryki. Strony dwunasta i trzynasta zawierają rosyjską wersję spisu odznaczeń i szczególnych praw, a strona czternasta – rosyjską wersję strony siódmej. Strony numer 15, 16 i 17 są czyste.

W dokumencie radzieckim strony od 11 do 15 to miejsce na uwagi.

Reasumując, dokumenty są do siebie bardzo podobne, różnią się jedynie jakością wykonania okładki, długością i poszczególnych rubryk oraz tym, że polski dowód osobisty jest dwujęzyczny.

Niestety, póki co nikt nie produkuje jeszcze replik blankietów tego dokumentu, toteż rekonstruktorzy muszą radzić sobie bez dokumentów.

Osobom zainteresowanym radzieckimi dokumentami polecam dział „Dokumenty” na stronie www.rkka.ru – można tam znaleźć między innymi kilka wzorów przykładów dowodu osobistego oficerów Armii Czerwonej.

A teraz taka zagadka-ciekawostka: Jakie baretki nosi na mundurze pan porucznik? Dodam, że zdjęcie pochodzi z tego okresu co dokument, ale w czasie wojny żadnych odznaczeń nie otrzymał.

Autor: Kamil Szustak

Summary

In the above text, the author describes the officer’s ID used in the Polish Army in the East from around 1944/1945 and compares it with the document it was based upon – the Red Army officer’s ID. The documents used come from author’s own collection.