Niektórym dane jest zrealizować marzenia. Innym los stale rzuca kłody pod nogi. Za realizację marzeń trzeba też często płacić wysoką cenę. Najwyraźniej Lwowianin Bolesław Makochan nie zamierzał się poddawać w drodze do spełnienia marzeń. A jego marzeniem było latać. Urodzony 18. Czerwca 1919r., zapewne widział swoją przyszłość w polskim lotnictwie wojskowym. Ale zostać lotnikiem nie było łatwo. Aby zwiększyć swoje szanse, postanowił uczyć się pilnie, a gdy tylko mógł – zapisał się do lwowskiego Aeroklubu. Jednak w 1939r. Polska zniknęła z mapy Europy, a w wyniku radzieckiej inwazji rodzinne miasto Bolesława znalazło się w granicach Ukraińskiej SRR.

Rodzina uniknęła wywózek, prawdopodobnie przyjmując radzieckie obywatelstwo. O służbie w polskim lotnictwie można było zapomnieć. Trzeba się też było przestawić na nieco odmienny system nauki. Być może właśnie różnice programowe sprawiły, że dopiero mając 21 lat ukończywszy, dziesiątą klasę, został wezwany przez Rejonowy Komisariat Wojskowy celem odbycia obowiązkowej służby wojskowej w Armii Czerwonej.

W tym też młody mieszkaniec Lwowa dostrzegł zapewne nową szansę. Choć oficer z komisji miał mieszane uczucia względem dopuszczania lwowskiego Polaka do służby w radzieckim lotnictwie, a ten takiego właśnie przydziału się domagał. W końcu jednak, wziąwszy pod uwagę obycie poborowego z lataniem, przyznać musiał, ze to atut, który Wojskowe Siły Powietrzne ZSRR musiały wziąć pod uwagę. Aby zwiększyć jego szanse, w wojskowej ewidencji zapisano go jako Ukraińca. Tym razem wszystko zaczęło iść dobrze, gdyż wkrótce rozpoczął naukę na kursie strzelców-radiotelegrafistów w woroneskiej szkole lotniczej. Po jej ukończeniu i otrzymaniu stopnia podoficerskiego, Bolesław Makochan dostał kilka dni urlopu na wizytę w domu. Do Lwowa dotarł 22 czerwca 1941r. Zdążywszy tylko przywitać się z rodzicami, musiał za chwilę powtórnie wyjeżdżać. Zapewne nie przypuszczał, że przez kilka następnych lat nie dane mu będzie zobaczyć ani rodziny, ani rodzinnego miasta.

Skierowany do 7 eskadry zwiadowczej latał początkowo na samolotach SB. Następnie skierowano go do 214 pułku lotniczego, gdzie latał na samolotach Pe-2. Według zachowanego wycinka z gazety, miał tam latać z późniejszym Bohaterem ZSRR Chachulinem. Informacja ta jednak jest nie ścisła – nie udało się znaleźć informacji o Bohaterze ZSRR o takim nazwisku, natomiast w 214 pułku służył w tym samym czasie co Bolesław Makochan lejtnant Władimir Nikołajewicz Chachulin, odznaczony później Orderem Czerwonego Sztandaru. Jak by nie było, tutaj, na froncie leningradzkim zaliczył pierwsze zestrzelenie. Tutaj też pierwszy raz musiał, po otrzymaniu trafienia, opuszczać samolot na spadochronie.

Chociaż za swoją służbę w radzieckim lotnictwie Bolesław Makochan nie otrzymał żadnych odznaczeń bojowych, to jednak dowództwo musiało go oceniać dobrze, gdyż skierowano go do fabryki z pierwszą partią lotników do przeszkolenia na nowej wersji szturmowych Ił-ów. Jako strzelec pokładowy brał udział w walkach powietrznych w rejonie Moskwy. Tu został ranny po raz pierwszy i trafił do szpitala w Czapajewsku. Po wyleczeniu uznany został za zdolnego do dalszej służby lotniczej i, na własną prośbę, został skierowany do macierzystego pułku, który tymczasem toczył walki na Froncie Stalingradzkim. Niestety, los powtórnie spróbował odebrać mu marzenia. Wkrótce po jego lądowaniu, lotnisko zostało zbombardowane przez Niemców, w wyniku odniesionych ran Bolesław Makochan został przez komisję lekarską tymczasowo uznany za niezdolnego do lotów.

Jednak Armia Czerwona postanawiła wykorzystać jego wiedzę jako specjalisty od łączności. Został skierowany do 37 dywizji na stanowisko wykładowcy łączności radiowej – zwykle przewidziane dla oficerów.

Dowiedziawszy się o formowaniu jednostek polskich, zgłosił się na ochotnika. Do Sielc przybył w lipcu 1943r. Tu los dał mu powtórnie szansę powrotu w przestworza. Nowo tworzone polskie lotnictwo potrzebowało doświadczonych lotników. Pomimo orzeczonej niezdolności do lotów, został skierowany do 1 Pułku Lotnictwa Myśliwskiego. Miał zostać pilotem, odbywał loty z instruktorem… I, niestety, powtórnie szczęście odwróciło się od niego – w wyniku wypadku przy starcie doznaje poważnej kontuzji i zostaje uznany za trwale niezdolnego do latania.

Pozostaje mu specjalność łącznościowca. Skierowany zostaje do 5 pułku piechoty na stanowisko dowódcy plutonu łączności. Wraz z pułkiem bierze udział w walkach nad Wisłą*, po czym zostaje skierowany do oficerskiej szkoły łączności. Co ciekawe, w CA MO RF zachowała się jego karta ewidencyjna – rzecz raczej nie spotykana w przypadku oficerów kończących już polskie szkoły. Może to sugerować, iż pobyt Bolesława w WP był w tym czasie traktowany jako delegacja i oficjalnie pozostawał żołnierzem Armii Czerwonej – zdaje się to potwierdzać tezę o przyjęciu radzieckiego obywatelstwa. Z karty niewiele jednak wynika poza tym, że 2 stycznia 1945r. ukończył szkołę, zaś 8 stycznia otrzymał awans na stopień chorążego.

Od razu też skierowano go do 2AWP – konkretnie do 40pal, gdzie objął stanowisko technika radiowego**. W pułku pozostawał co najmniej do 1947r., prawdopodobnie więc w jego szeregach brał udział w walkach z podziemiem polskim i/lub ukraińskim.

Rozkazem NDWP z 18 kwietnia 1946r. odznaczony został Krzyżem Walecznych.

W 1950r. został Kierownikiem Magazynu Łączności Rejonowych Warsztatów Technicznych w Oleśnicy, następnie zaś był kierownikiem samych warsztatów.

W 1951 roku odznaczony został brązowym, a w 1955r. – srebrnym medalem „Siły Zbrojne w służbie Ojczyzny”. Adnotacja na legitymacji tego ostatniego sugeruje, że służył wówczas w Śląskim Okręgu Wojskowym. Służbę zakończył w stopniu kapitana,prawdopodobnie jeszcze w latach 50. lub w początkach lat 60. Następnie działał w strukturach Obrony Cywilnej. W latach 1971 – 1975 był instruktorem Oddziałów Samoobrony w Sztabie Wojskowym w Łodzi. W 1975r. prawdopodobnie został  instruktorem samoobrony przy Spółdzielni Pracy „Konfekcja” w Łodzi, tam też wstąpił do PZPR.

W latach 70. Przypomniano sobie o nim także w ZSRR – w 1973 dostał medal „Za zwycięstwo nad Niemcami” (większość żołnierzy 1 i 2 AWP dostała go zaraz po wojnie), a w 1983r. Medal „Za obronę Stalingradu”. W 1985r. dostał także „jubileuszowy” Order Wojny Ojczyźnianej I klasy oraz medal „40 lat zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej.

W 1984 roku otrzymał także srebrny medal „Byłym żołnierzom Armii radzieckiej”. W 1986r. otrzymał Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – prawdopodobnie za działalność w ZBOWiD, zaś ostatnim znanym jego odznaczeniem był srebrny medal „Za zasługi dla obronności kraju, nadany w październiku 1988r.

Historia kapitana Makochana mogłaby być wyjątkowo demotywującą –wszak, że mimo uporu i dążenia do celu za wszelką cenę, Bolesław Makochan krótko cieszył się z realizacji marzeń i za każdym razem gdy wyglądało, że już wszystko idzie dobrze, następowało (czasem dosłownie) brutalne zderzenie z rzeczywistością. Poimo tego, wiele jednak wskazuje, że mimo porażek, bohater tego tekstu nauczył się żyć ze swoimi ograniczeniami.

Lista Odznaczeń:

Polskie:

Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – 1986r.

Krzyż Walecznych – 1946r.

Medal „Zwycięstwa i Wolności – 1947r.

Medal „Za udział w Walkach o Berlin” – 1972r.

Medal „Za udział w walkach w obronie Władzy Ludowej” – 1985r.

Brązowy medal „Za Zasługi dla Obronności Kraju” – 1971r.

Srebrny medal „Za Zasługi dla Obronności Kraju” – 1988r.

Brązowy medal Siły Zbrojne w służbie ojczyzny – 1951r.

Srebrny medal Siły Zbrojne w służbie ojczyzny – 1955r.

Medal X-lecia Polski Ludowej – 1955r.

Medal XXX-lecia Polski Ludowej – 1974r.

Medal XL-lecia Polski Ludowej – 1984r.

Srebrny medal „Byłym żołnierzom Armii radzieckiej” – 1984r.

Odznaka Grunwaldzka – 1946r.

Srebrna Odznaka „Zasłużony działacz LOK” – 1974r.

Honorowa Odznaka Miasta Łodzi – 1978r.

Odznaka Łódzkiego Komitetu FJN uczestnika pracy społecznej – 1976r.

Radzieckie:

Order Wojny Ojczyźnianej I klasy – 1985r.

Medal „Za Obronę Stalingradu” – 1983r.

Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami” – 1973r.

*Do monografii 5 pułku piechoty, wydanej w 1958r., niestety nie udało mi się dotrzeć, stąd o jego służbie w pułku nie mogę napisać zbyt wiele.

**Niestety, z monografii 40 pułku artylerii lekkiej nie dowiadujemy się wiele o służbie młodego oficera – jedynie na podstawie obsady stanowisk możemy potwierdzić stopień i stanowisko.

Autor: Kamil Szustak

Bibliografia:

Edmund Ginalski, 40 pułk artylerii lekkiej, Warszawa 1968r.

https://pl.wikipedia.org/wiki/Boles%C5%82aw_Makochan (dostęp 03.01.2021r.)

https://www.sp15sbwd.idsl.pl/publikacje/POLSKIE_WOJSKA_LACZNOSCI_NA_PRZELOMIE_XX_I_XXI_WIEKU.pdf (dostęp 03.01.2021r.)