Problem z jednostkami tyłowymi Wojska Polskiego na Wschodzie jest taki, że, w przeciwieństwie do frontowych, nie budziły przez wiele lat zainteresowania badaczy. O ile pułki piechoty czy artylerii doczekały się w większości swoich – mniej lub bardziej udanych – monografii w czasach PRL, o tyle służby tyłowe opracowań się nie doczekały. Nawet jeżeli mówimy tu o służbach o kluczowym znaczeniu dla funkcjonowania armii, jak na przykład łączności. Gdy więc trafił się przypadek dość dobrze docenionego przez polskie dowództwo oficera 4 pułku łączności 2AWP, wiedziałem, że na jakiekolwiek wzmianki w literaturze nie ma co liczyć. Do tego oficer ten sam nie był łącznościowcem, więc w ewentualnym opracowaniu o służbach łączności WP też nie było co szukać informacji. W takim wypadku, chcąc odtworzyć biografię takiego oficera, pozostaje tylko zwrócić się do poradzieckich archiwów wojskowych i w znacznej mierze oprzeć się na dostępnych dokumentach.

Takim właśnie przypadkiem był Paweł Piotrowicz Siergiejew – szef służby chemicznej 4pł 2AWP. Z Centralnego Archiwum Ministerstwa Obrony Federacji Rosyjskiej udało się uzyskać kopie dwóch arkuszy ewidencyjnych – w tym jedną, niezbyt pomocną, z kartoteki wojsk chemicznych Armii Radzieckiej.

Paweł Siergiejew urodził się 30 października 1919r. we wsi Krukowo (lub Krukowka lub Kruczkowo – każdy z dostępnych dokumentów podaje inaczej) w Rejonie Borysowskim w Obłasti Kurskiej, w rodzinie Rosjan, Piotra i Praskowii.

Przed wojną zdobył dość dobre jak na te czasy wykształcenie – w 1938r. ukończył Technikum Gospodarki Wiejskiej w Miedwieżegorsku, zdobywając zawód technika melioracji.

Po ukończeniu szkoły prawdopodobnie pozostawał w Karelii, gdzie pracował w wyuczonym zawodzie.

W 1940r. został powołany do służby wojskowej i skierowany do 112 pułku strzeleckiego, 52, Dywizji Strzeleckiej w Leningradzkim Okręgu Wojskowym. Arkusz ewidencyjny podaje jego stanowisko jako „kursant”, co może wskazywać na szkolenie podstawowe, lub, co bardzie prawdopodobne, kurs podoficerski. Po ukończeniu szkolenia, 31. Grudnia 1940r. został dowódcą drużyny.

W dniu ataku Niemiec na ZSRR skierowany został na stanowisko dowódcy plutonu chemicznego w 112 pułku zapasowym na Froncie Karelskim. Trudno powiedzieć czy zadecydowało ponadprzeciętne, choć niezwiązane ze specjalizacją wykształcenie, czy jakieś inne czynniki, ale objęte stanowisko według etatu przewidziane było dla oficera wojsk chemicznych. Brakom w wyszkoleniu nowego dowódcy prawdopodobnie spróbowano zaradzić wysyłając go na przyspieszony kurs oficerski, gdyż 1. Czerwca 1941r. otrzymał awans na pierwszy stopień oficerski – młodszego lejtnanta (rozkaz 296 dowództwa Frontu Karelskiego).

Na nowym stanowisku musiał się sprawdzać, gdyż 8. Lutego 1943r. dostał awans na lejtnanta (rozkaz numer 61 dowództwa Frontu Karelskiego), a 22. Sierpnia 1943r. skierowany został do Charkowskiej Szkoły Oficerskiej Wojsk Chemicznych, którą ukończył w lipcu 1944r. Następnie rozkazem Głównego Dowództwa Wojsk Chemicznych Armii Czerwonej numer 334 z 22. Sierpnia 1944r. został skierowany do Wojska Polskiego.

Trudno powiedzieć co zadecydowało o skierowaniu lejtnanta Siergiejewa do WP. Wypełniony w 1957r. arkusz ewidencyjny wymienia, co prawda, znajomość języka polskiego, ale trudno oczekiwać takiej umiejętności od chłopa z Obłasti Kurskiej, trudno też spodziewać się, by w technikum w Karelii polski był wykładanym językiem obcym. Bardziej prawdopodobne, że języka nauczył się już podczas służby w Wojsku Polskim. Wydaje się raczej, że o wszystkim zadecydowały braki kadrowe WP i „problematyczny” status Siergiejewa – niedostatki wyszkolenia nawet przy dużym doświadczeniu praktycznym mogły sprawić, że radzieckie jednostki niechętnie przyjęłyby takiego oficera na etat.

Tak czy inaczej już 26. Sierpnia otrzymał stanowisko szefa służby chemicznej 4. samodzielnego pułku łączności 2AWP.

4 listopada 1944r., już jako oficer WP, otrzymał awans na porucznika (Dekret KRN nr 55, później zweryfikowany w armii radzieckiej jako starszyj lejtnant).

Z pułkiem przeszedł cały szlak bojowy. Po zakończeniu wojny pozostawał w pułku do października, po czym skierowano go do Wojsk Ochrony Pogranicza. 30. Października został szefem służby chemicznej 10 komendy WOP, 2 oddziału pogranicznego, gdzie w grudniu dogonił go nadany 12 listopada Srebrny Krzyż Zasługi, zaś 8.marca 1946r. został szefem służby chemicznej w 7 komendzie WOP.

11października 1946r. odznaczony został Krzyżem Walecznych – trudno powiedzieć, czy za czyny w czasie wojny, czy już za działania w szeregach WOP. Natomiast 4 listopada dogonił go drugi Srebrny Krzyż Zasługi – nadany Rozkazem NDWP nr 54 z 23. lutego 1946r. – szerzej o tym rozkazie pisałem w części czwartej niniejszego cyklu.

Za okres służby w Polskich Siłach Zbrojnych otrzymał jeszcze medale „Za Warszawę”, „Za Odrę, Nysę, Bałtyk” oraz medal Zwycięstwa i Wolności a także Odznakę Grunwaldzką. Arkusz ewidencyjny wspomina wprawdzie także o Krzyżu Grunwaldu, ponieważ jednak na potwierdzenie nadania tego odznaczenia brak potwierdzenia w dokumentach i zachowanej baretce, uznać należy, ze to częsta pomyłka i chodzi o wspomnianą wcześniej odznakę, nadaną w listopadzie 1946r.

Biorąc pod uwagę pośpiech we wręczaniu odznaczeń i fakt, że już pod koniec grudnia starszy lejtnant Siergiejew służył już w Armii Radzieckiej, listopad 1946r. był prawdopodobnie ostatnim jego miesiącem w Polsce. Nie do końca potwierdza to wzmianka w rubryce dotyczącej pobytu za granicą, która mówi o pobycie w Polsce w szeregach Wojska Polskiego od 9. Sierpnia 1944r. do grudnia 1946r. – jednak nawet data początkowa nie pokrywa się tutaj z wypisem z przebiegu służby.

27. Grudnia 1946r. objął stanowisko szefa służby chemicznej batalionu saperów 27 Dywizji Zmechanizowanej Armii Radzieckiej w Podkarpackim Okręgu Wojskowym, a 13. Kwietnia 1947r. – dowódcą plutonu ochrony przeciwchemicznej 24 Dywizji strzeleckie, z 73 Korpusu 38 Armii.

Prawdopodobnie wkrótce po powrocie do ZSRR ożenił się z urodzoną w 1926r. Anną Nikołajewną Jerszcową. W 1947r. urodził im się syn Walerij, arok później – córka Łarysa.

23.Marca 1949r. został szefem służby chemicznej w 481. Pułku artylerii przeciwlotniczej ze składu 113 Brygady Artylerii Przeciwlotniczej, 8 Armii Zmechanizowanej, gdzie otrzymał 20. Kwietnia awans na kapitana, jednak nie zagrzał tam długo miejsca, gdyż już 30 kwietnia otrzymał stanowisko szefa służby chemicznej 23 Ciężkiego pułku pancerno-samochodowego 11 Gwardyjskiej Dywizji Zmechanizowanej ze składu tej samej 8 Armii.

W 1949r. został także członkiem partii, a w 1950r. ukończył kurs w Wyższej Szkole Oficerów Wojsk Chemicznych.

W lutym 1951r. powtórnie zdarzyło mu się wyjechać zagranicę – konkretnie do Niemiec. 3 kwietnia tego roku objął tam funkcję szefa służby chemicznej 37 pułku zmechanizowanego 1 Dywizji Zmechanizowanej z 2 Gwardyjskiej Armii Zmechanizowanej, gdzie 28 grudnia 1953r. otrzymał awans na majora.

Z kolei 3 stycznia 1957r. znalazł się na Węgrzech, jako szef służby chemicznej 198 gwardyjskiego pułku artylerii 35 Gwardyjskiej Dywizji Zmotoryzowanej Południowej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej.

W wojskach Południowej Grupy przebywał do maja tego roku, 13maja został odkomenderowany do dyspozycji dowódcy wojsk Kijowskiego Okręgu Wojskowego, a 16dni później skierowano go na stanowisko szefa służby chemicznej 188 gwardyjskiego pułku pancernego z 42 Gwardyjskiej Dywizji Pancernej, 6 Gwardyjskiej Armii Pancernej. Był to jego ostatni przydział w Armii Radzieckiej, z tego też okresu pochodzi zdjęcie w mundurze wz.55 dołączone do arkusza.

17 kwietnia 1961r.został przekazany do dyspozycji dowództwa 6GAP, a 22 czerwca został zwolniony do rezerwy z prawem noszenia munduru i wciągnięty na ewidencję Oktjabrskiego RWK w Dniepropietrowsku.

W Dniepropietrowsku mieszkał co najmniej do 1988r., do przejścia na emeryturę w 1984r. pracował zawodowo, choć wykonywanego zawodu nie udało się ustalić. Również po 1991r. mieszkał na Ukrainie. Dokładna data śmierci pozostaje nieznana, jednak najprawdopodobniej zmarł gdzieś między 2005 a 2017r.

Już w czasie służby wojskowej był członkiem Wszechrosyjskiego Towarzystwa „Wiedza”, i to prawdopodobnie dość aktywnym – we wrześniu 1957r. otrzymał odznakę „Za aktywną pracę”.

Działał także w Radzieckim Komitecie Weteranów Wojny i Fundacji Pokoju, a po rozpadzie ZSRR wUkraińskim Towarzystwie Ochrony Pomników Historii i Kultury.

Podsumowując, można powiedzieć, że major Siergiejew miał więcej szczęścia niż większość oficerów młodszych mających za sobą służbę poza granicami ZSRR – choć nie awansował zbyt wysoko (co wynika też z ograniczonej liczby etatów w wojskach chemicznych), to jednak po powrocie do ZSRR pozwolono mu kontynuować karierę w Armii Radzieckiej. Trudno jednak oprzeć się wrażeniu, że został bardziej doceniony w Polsce i na Ukrainie niż w ZSRR – otrzymał trzy polskie wyższe odznaczenia (w tym dwa za rzeczywiste zasługi), a na Ukrainie dwukrotnie Order Bogdana Chmielnickiego III klasy. Tymczasem za służbę w radzieckich siłach zbrojnych otrzymał tylkodwa odznaczenia bojowe – i to za wysługę lat. Nawet Order Wojny Ojczyźnianej w 1985r. nadano mu w klasie drugiej, najwyraźniej uznając jego służbę za tyłową i nie zaliczając polskiego Krzyża Walecznych jako odznaczenia bojowego.

Jego spuścizna dobrze też pokazuje błędy biurokratyczne i inne zawirowania przy nadawaniu odznaczeń. Dwukrotnie został odznaczony odznaką „25 lat zwycięstwa”, prawdopodobnie przez pomyłkę dwukrotnie otrzymał Order Bogdana Chmielnickiego. Otrzymał dwa medale Żukowa i dwa medale „50 lat zwycięstwa”, choć w obu przypadkach chodzi tu o medal oficjalny – państwowy – i nadany przez Radę Delegatów Ludowych ZSRR.

Lista odznaczeń majora Pawła Piotrowicza Siergiejewa:

Polskie:

Krzyż Walecznych – 11.10.1946r.

Srebrny Krzyż Zasługi – 12.11.1945r.

Srebrny Krzyż Zasługi (rozkaz NDWP nr 54)– 4.11.1946r.

Medal „Za Warszawę” – 14.11.1946r.

Medal „Za Odrę, Nysę, Bałtyk” – 26.10.1945r.

Medal Zwycięstwa i Wolności – ?

Odznaka Grunwaldzka – 4.11.1946r.

Radzieckie:

Order Wojny Ojczyźnianej II klasy – 1985r.

Order Czerwonej Gwiazdy (za 15 lat nienagannej służby) – 30.12.1956r.

Medal „Za Zasługi Bojowe” (za 10 lat nienagannej służby) – 17.05.1951r.

Medal “Za obronę radzieckich terenów podbiegunowych” – 1945r.

Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945” – 6.04.1946r.

Medal “Za wyzwolenie Warszawy” – 1945r.

Medal „20 lat zwycięstwa” – 22.02.1966r.

Medal „30 lat zwycięstwa” – 7.05.1976r.

Medal „40 lat zwycięstwa” – 16.05.1985r.

Medal „30 lat Sił Zbrojnych ZSRR” – 22.02.1948r.

Medal „40 lat Sił Zbrojnych ZSRR” – 25.06.1958r.

Medal „50 lat Sił Zbrojnych ZSRR” – 01.10.1968r.

Medal „60 lat Sił Zbrojnych ZSRR” – 11.07.1978r.

Medal „70 lat Sił Zbrojnych ZSRR” – 22.02.1988r.

Medal „Weteran Pracy” – 31.10.1984r.

Odznaka „25 lat zwycięstwa” (dwukrotnie) – 1970r.

Odznaka „Za Aktywną Pracę” Wszechradzieckiego Towarzystwa „Wiedza” – 30.09.1957r.

Odznaka honorowa Radzieckiego Komitetu Weteranów Wojny – 9.05.1990r.

Odznaka „Aktywista Fundacji Pokoju” – ?

Ukraińskie:

Order Bogdana Chmielnickiego III klasy (nr 47231) – 1999r.

Order Bogdana Chmielnickiego III klasy (nr 2016) – 1999r.

Medal „Obrońcy Ojczyzny” – 1999r.

Medal Żukowa – 1998r.

Medal „50 lat zwycięstwa” – 29.Marca 1995r.

Medal „60 lat zwycięstwa” – 2005r.

Odznaka „50 lat wyzwolenia Ukrainy” – 1.11.1994r.

Odznaka „50 lat zwycięstwa. Weteranom-zwycięzcomod Wdzięcznych mieszkańców Dniepropietrowska” – 1995r.

Odznaka „50 lat wyzwolenia Dniepropietrowska” – 1994?

Odznaka Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Pomników Historii i Kultury „Za aktywny udział w ochronie zabytków Wielkiej Wojny Ojczyźnianej” – ?

Rada Deputowanych Ludowych ZSRR:

Medal „50 lat zwycięstwa” – 1997r.

Medal „Marszałek Związku Radzieckiego Żukow” – 1997r.

Medal „80 lat Rewolucji Październikowej” – 1997r.

Medal „80 lat Sił Zbrojnych ZSRR” –1997r.

Medal „55 lat zwycięstwa” – 1999r.

Autor: Kamil Szustak