Aby umożliwić szybkie sprawdzenie kiedy i gdzie używany był dany wzór dokumentów identyfikacyjnych bez konieczności zaglądania do kilku różnych artykułów, oraz by ułatwić czytelnikom szybką identyfikację wzoru dokumentu, postanowiłem stworzyć ten mini-przewodnik.

W miarę docierania do nowych informacji artykuł ten będzie aktualizowany.

W artykule dokumenty podzielono na oficerskie oraz dla podoficerów i szeregowców.

W artykule nie ujęto dokumentów zastępczych (za wyjątkiem wzorowanych na którymś z przyjętych oficjalnych wzorów), ze względu na funkcjonowanie wielu różnych wzorów, często specyficznych dla konkretnej jednostki.

O ile w opisie nie podano inaczej, dokumenty pokazane na zdjęciach pochodzą ze zbiorów autora.

Objaśnienia:

Więcej informacji i szczegółowy opis – zawiera link do wcześniejszego artykułu, w którym dany typ dokumentu został wcześniej opisany.

Kiedy weszły do użytku – przypuszczalna lub potwierdzona data opracowania i/lub wprowadzenia danego wzoru.

Do kiedy stosowane – przypuszczalna data graniczna funkcjonowania wzoru i/lub data najpóźniejszego wpisu znalezionego w dokumencie danego wzoru.

Najwcześniejszy znany egzemplarz – data najwcześniejszego znanego WYDANIA (nie wydruku!) dokumentu danego wzoru.

Najpóźniejszy znany egzemplarz – data najpóźniejszego znanego WYDANIA (nie wydruku!) dokumentu danego wzoru.

Dokumenty oficerskie

1.Dwujęzyczny dowód osobisty oficera 1DP

Dokumenty te wyróżniają się dobrym wykonaniem i faktem, że mają one dwie wersje językowe – po wersji polskiej następuje powtórzenie danych po rosyjsku. Dowód osobisty bardzo podobny do opisanego niżej dwujęzycznego dowodu osobistego, przy czym okładka obciągnięta jest czerwonym płótnem introligatorskim i nie umieszczono na niej wizerunku orła.

W dokumencie znajduje się informacja o służbie w 1 Dywizji Piechoty. Na końcu dokumentu znajduje się informacja o zamówieniu wydruku z datą 5.VII.1943r., co wskazuje, że zaprojektowano je w czasie formowania 1DP.

Oba znane egzemplarze, mimo wydania ich na przestrzeni sześciu miesięcy, miały oryginalnie fotografię właściciela.

Więcej informacji i szczegółowy opis: Zobacz artykuł. Znane dwa egzemplarze, w tym jeden (prezentowany na zdjęciu) w zbiorach Spoza gór i rzek. Wojsko Polskie na Wschodzie 1943-1947

Kiedy weszły do użytku: prawdopodobnie pierwsze dotarły do Sielc jeszcze w lecie 1943r., choć jeden z dwóch znanych egzemplarzy wydany został dopiero w lutym 1944r.

Do kiedy stosowane: Stosowane co najmniej do grudnia 1945r. Znany egzemplarz był używany przez oficera 1pal jeszcze po przeniesieniu do jednostek poza 1DP.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: 24.08.1943r.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: 24.02.1944r.

2. Tymczasowy dowód osobisty 1 Korpusu Polskiego

Przeniesiono do dokumentów oficerskich, gdyż wszystkie znane dotychczas egzemplarze są wystawione oficerom.

Podobny w układzie do książeczki czterostronicowej, ale dwujęzyczny dokument tymczasowy – z całą pewnością wcześniejszy, bo z nagłówkiem 1KP.

Więcej informacji i szczegółowy opis: Brak. Znane 2 egzemplarze, egzemplarz ze zdjęcia w zbiorach Spoza gór i rzek. Wojsko Polskie na Wschodzie 1943-1947

Kiedy weszły do użytku: 1944r., przed marcem

Do kiedy stosowane: teoretycznie powinny były wyjść z użycia w marcu 1944r. Znany egzemplarz wydano w czerwcu 1944r.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: 06.1944r.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: 06.1944r.

3. Tymczasowy dowód osobisty Armii Polskiej w ZSRR

Dokument praktycznie identyczny z powyższym, jedyna różnica to nagłówek “Armia Polska w ZSRR”. Prawdopodobnie funkcjonował równolegle z książeczką czterostronicową jako dokument oficerski do czasu utworzenia dokumentów stałych dla oficerów – poniższych wzorów.

Więcej informacji i szczegółowy opis: Znany jeden egzemplarz z 1 pułku zapasowego.

Kiedy weszły do użytku: 1944r., po rozwinięciu 1. Korpusu

Do kiedy stosowane: Prawdopodobnie do czasu wydania stałych dowodów osobistych oficerom. Znany egzemplarz wydano w czerwcu bądź lipcu 1944r. i posiada datę ważności 1. listopada 1944r., nie był następnie przedłużany, prawdopodobnie więc do tego czasu właściciel otrzymał dokument stały.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: 06 lub 07.1944r.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: 06 lub 07..1944r.

4.Dwujęzyczny dowód osobisty

Dokumenty te wyróżniają się dobrym wykonaniem, wpisanym w okrąg orłem piastowskim na okładce oraz faktem, że mają one dwie wersje językowe – po wersji polskiej następuje powtórzenie danych po rosyjsku.

Ze względu na wizerunek orła piastowskiego, uznać można, że projektowano je w czasie istnienia 1 Armii Polskiej, lub zaraz po rozwinięciu w 1 i 2 Armię Wojska Polskiego. Znany egzemplarz z datą wydruku z 15 III 1944r., co, jeśli data jest odczytana poprawnie, może wskazywać na opracowanie ich w początkach 1944, jeszcze przed powstaniem 1AP

Więcej informacji i szczegółowy opis: https://grh18pp.business.blog/2019/02/23/dowod-osobisty-oficera-1-i-2-awp/

Kiedy weszły do użytku: prawdopodobnie na początku 1944r.

Do kiedy stosowane: Stosowane jeszcze po zakończeniu wojny, co najmniej do 09.1945r.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: 7.09.1944r.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: 02.1945r.

5.Legitymacja oficerska

Dokument wyróżnia się orłem państwowym na okładce oraz niebieskim kolorem okładki. W przeciwieństwie do poprzedniego wzoru, ma treść tylko w języku polskim.

Ze względu na wzór orła, można domyślać się, że wzór opracowano gdy formowanie 2AWP nabierało rozpędu, brak jednak informacji o dacie wydruku. Potwierdzone wykorzystywanie w 1 AWP, 2 AWP i WOP.

Więcej informacji i szczegółowy opis: https://grh18pp.business.blog/2020/01/05/dokumenty-osobiste-1-i-2-awp-pare-slow-o-dokumentach-oficerskich-i-tymczasowych/

Do kiedy stosowane: Stosowane jeszcze po zakończeniu wojny, co najmniej do 07.1946r.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: 04.1945r.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: 06.1945r.

Dokumenty podoficerów i szeregowych

1.Dwustronny dowód osobisty

Dokument uproszczony, z jednej strony opisany po polsku, z drugiej po rosyjsku, wykonany na niebieskim kartoniku. Dokumenty nie mają dat i już w treści jest wydrukowana informacja o służbie w 1DP.

Ze względu na wydrukowaną nazwę jednostki należy założyć, że poza 1DP nie był stosowany.

Znane są także egzemplarze „zastępcze” z 2pp i 1pcz wykonane na maszynie, tylko w wersji polskiej.

Więcej informacji i szczegółowy opis: https://grh18pp.business.blog/2019/02/25/ksiazeczka-wojskowa-w-1-i-2-awp-chronologia/

Oraz: https://grh18pp.business.blog/2019/02/24/jeszcze-o-dokumentach-osobistych-w-1-i-2awp/

Kiedy weszły do użytku: Prawdopodobnie na samym początku formowania jednostek 1DP, świadcz o tym stosowanie dokumentów zastępczych wzorowanych na tym jeszcze w 1943r.

Do kiedy stosowane: prawdopodobnie zaczęto je wycofywać, gdy rozpoczęło się formowanie jednostek nie podlegających 1DP, choć stosowane mogły być jeszcze do początku 1945r. – jeden znany przypadek, gdzie ten sam żołnierz nowy dokument otrzymał dopiero wówczas, wcześniej używając takiego dowodu.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: dokumenty niedatowane, znany dokument zastępczy z 12.1943r.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: dokumenty niedatowane, znany dokument zastępczy z 12.1943r.

2.Krasnoarmiejska Kniżka wypełniona po polsku.

Radziecki dokument tożsamości wydawany podczas służby żołnierzom Armii Czerwonej. W 1 AWP wydawany zastępczo wobec braku innych dokumentów, do tej pory znane dwa egzemplarze, ale ich stosowanie było prawdopodobnie do lata 1944r. dość powszechne.

Więcej informacji i szczegółowy opis:  https://grh18pp.business.blog/2019/02/25/ksiazeczka-wojskowa-w-1-i-2-awp-chronologia/

Kiedy weszły do użytku: Prawdopodobnie już w początkach formowania pierwszych jednostek w Sielcach nad Oką.

Do kiedy stosowane: Na szerszą skalę prawdopodobnie do lata 1944r., sporadycznie do końca wojny. Znany przypadek wydania przy demobilizacji żołnierzowi 1AWP-obywatelowi ZSRR już po wojnie (nieuwzględniony poniżej ze względu na specyfikę sytuacji).

Najwcześniejszy znany egzemplarz: 10.09.1943r.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: 19.09.1943r.

3.Dwustronny dowód osobisty drugiego wzoru

Dokument uproszczony, z jednej strony opisany po polsku, z drugiej po rosyjsku, wykonany na zwykłym papierze, większego formatu niż pierwszy wzór dwustronnego dowodu osobistego. Dokument nie ma daty i już w treści jest wydrukowana informacja o służbie w określonej jednostce, jednak numer poczty polowej został przekreślony.

Więcej informacji i szczegółowy opis: Brak

Kiedy weszły do użytku: Brak danych. Znany jeden egzemplarz z 1PSBS z kolekcji Jan Ajf Niezbędny

Do kiedy stosowane: Prawdopodobnie wiosna-lato 1944r. Znany egzemplarz ma jednak wpisaną datę ważności na grudzień 1944r.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: dokumenty niedatowane.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: dokumenty niedatowane.

4.Książeczka czterostronicowa

Dokument zawierający jedynie cztery strony (wraz z tytułową) – zadrukowany dwustronnie kartonik składany na pół.

Do tej pory potwierdzone jedynie wykorzystywanie w jednostkach 1AWP.

Numeracja dokumentów jest niespójna i wydaje się, że w każdej jednostce numerację stosowano według własnego widzimisię, bez jakichś odgórnych wytycznych.

Więcej informacji i szczegółowy opis: https://grh18pp.business.blog/2019/02/24/jeszcze-o-dokumentach-osobistych-w-1-i-2awp/

Oraz: https://grh18pp.business.blog/2019/02/25/ksiazeczka-wojskowa-w-1-i-2-awp-chronologia/

I: https://grh18pp.business.blog/2019/07/26/replika-ksiazeczki-wojskowej-1awp/

Kiedy weszły do użytku: Widniejący na stronie tytułowej nagłówek „1-a ARMIA POLSKA” sugeruje opracowanie wzoru w czasie funkcjonowania tej nazwy, tj. między marcem a początkiem sierpnia 1944r. Do tej pory jednak nie zaobserwowano egzemplarza wydanego przed końcem sierpnia 1944r.

Do kiedy stosowane: do końca wojny. Znany dokument zastępczy będący stworzoną na maszynie do pisania kopią (z zachowanym nagłówkiem 1 Armii Polskiej) wystawiony w lipcu 1945r.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: .30.08.1944r.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: 2.02.1945r. (zastępczy egzemplarz 5.07.1945r.).

5.Legitymacja żołnierska „z kuricą”

Książeczka w czerwonej okładce z napisem „Wojsko Polskie”, która na stronie tytułowej ma wizerunek orła piastowskiego wpisanego w okrąg i tytuł „Legitymacja żołnierska”. Dokument jest dwujęzyczny – po wersji polskiej następuje powtórzenie tego samego po rosyjsku. Układ w ramach danej wersji językowej wzorowany jest na „Krasnoarmiejskoj kniżkie”. Dokument wykazuje cechy zbieżne z oficerskim „Dowodem osobistym”, co sugeruje wprowadzenie w tym samym okresie.

Więcej informacji i szczegółowy opis: Brak. Dwukrotnie widziałem skany takiej książeczki, jednak nigdy nie dostałem zgody na wykorzystanie. W kolekcji własnej brak dokumentów tego wzoru.

Kiedy weszły do użytku: Ze względu na podobieństwa do oficerskiego dowodu osobistego można założyć opracowanie wzoru w tym samym czasie, tj. koniec 1944 – początek 1945r.

Do kiedy stosowane: prawdopodobnie do końca wojny i przez jakiś czas po.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: 02.1945r.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: 13.09.1945r.

6. Książeczka „Toruńska”

Książeczka drukowana w drukarni WP w Toruniu, na okładce orzeł bez korony zbliżony do państwowego wz.19, z tytułem „Wojskowa służbowa książeczka żołnierza”. Dokument posiada jedynie wersję polską.

Układ wzorowany na „Krasnoarmiejskoj kniżkie”.

Pomiędzy poszczególnymi egzemplarzami występują czasem różnice w czcionce i rysunku orła.

Najczęściej spotykany wzór dokumentu identyfikacyjnego dla niższych szarż. Potwierdzone wykorzystanie w 1 AWP, 2 AWP oraz w KBW już po wojnie.

Więcej informacji i szczegółowy opis: https://grh18pp.business.blog/2019/02/23/ksiazeczka-wojskowa-zolnierza-1-i-2-awp/

Oraz: https://grh18pp.business.blog/2019/02/23/ksiazeczka-wojskowa-zolnierza-1-i-2-awp-uzupelnienie/

I: https://grh18pp.business.blog/2019/02/25/ksiazeczka-wojskowa-w-1-i-2-awp-chronologia/

Kiedy weszły do użytku: Prawdopodobnie luty-marzec 1945r. Toruń zdobyty został bez większych walk 1 lutego 1945r., druk mógł ruszyć jeszcze w tym samym miesiącu.

Do kiedy stosowane: Do końca wojny i po wojnie, co najmniej do 07.1949r.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: 7.04.1945r.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: 25.07.1947r.

7.Książeczka „czwartego wzoru”

Książeczka z orłem państwowym bez korony jak na „legitymacji oficerskiej”, z tytułem „Wojskowa służbowa książeczka żołnierza”. Dokument posiada jedynie wersję polską.

Układ dokumentu wzorowany na „Krasnoarmiejskoj kniżkie”.

Potwierdzone wykorzystanie w 1 AWP, 2 AWP oraz innych formacjach podległych NDWP.

Więcej informacji i szczegółowy opis: https://grh18pp.business.blog/2019/02/25/ksiazeczka-wojskowa-w-1-i-2-awp-chronologia/

Kiedy weszły do użytku: prawdopodobnie równolegle z książeczką „toruńską” lub „legitymacją oficerską”.

Do kiedy stosowane: Do końca wojny i po wojnie co najmniej do maja 1946r.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: 1.03.1945r.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: 20.04.1945r.

8.Tymczasowy dowód osobisty 1KP

Więcej informacji i szczegółowy opis: znane dwa egzemplarze, w tym jeden z Kolekcji Pana Tomasza Szpakowskiego.

Kiedy weszły do użytku: Prawdopodobnie w początkach formowania Korpusu – 07-10.1944r.

Do kiedy stosowane: brak danych.

Najwcześniejszy znany egzemplarz: 14.04.1945r., część dokumentów niedatowana.

Najpóźniejszy znany egzemplarz: 14.04.1945r., część dokumentów niedatowana.

Autor: Kamil Szustak